نسخه آزمایشی پایگاه فهارس نسخه‌های خطی • دربردارنده بیش از ۷۶ هزار اثر و ۴۳۸ هزار نسخه خطی
شناسنامه کتاب‌شناختی اثر

المثلث فی اللغة

al-muṯallaṯ fī-l luġa
18 نسخه ثبت‌شده از قرن 8 تا 13 هـ.ق
مشاهده فهرست نسخه‌ها ↓
/w/56732
شناسه یکتا در پایگاه فهارس: #56732
پدیدآور / مؤلف: قطرب، محمد بن مستنیر
تاریخ و سده تألیف: نامشخص
مأخذ فهرست‌نویسی: فنخا، ج 27، ص 915 تا 916
زبان و قالب: عربی
رده‌های موضوعی: لغت
عناوین دیگر و هم‌تراز:
مثلثات قطرب (muṯallaṯāt-i quṭrub)

معرفی و مشخصات کتاب‌شناختی اثر (در مأخذ فنخا)

مثلث در کلام عرب کلمه‌ای است که بهفتح و ضم و کسر حرف اول استعمال شود و در هر صورت معنای خاصی دهد. نخستین کسی که به گردآوری مثلثات پرداخت، قطرب نحوی بود. درباره اثر او اختلاف است. برخی نوشته او را به نثر می‌دانند و گروهی هم آن را به نظم. برخی هم هر دو را به او منسوب می‌کنند. بیشترین اختلاف انتساب مربوط به ارجوزه‌ای است که در صدد معرفی آنیم. این ارجوزه شصت و چند بیتی را بعضی از قطرب می‌دانند و گروهی آن را شرح اثر قطرب می‌دانند و گروهی آن را شرح اثر قطرب و به عبدالوهاب بن حسین مهلبی (685ق) نسبت می‌دهند.
آغاز اثر
« هذا کتاب المثلث و هو اسم تراه فی الکتابة صورة واحدة و هو ينصرف على ثلثة معان فمنه السلام، السلام، السلام. »
سوابق و چاپ‌های اثر
تونس، الدار العربية للکتاب، محقق: رضا السویسی، چاپ اول، 147ص، 1397ق.
شروح، حواشی و منظومه‌ها (در فنخا)
المثلث = منظومة فی مثلثات قطرب؛ وراق، عبدالوهاب بن حسین (-685) شرح مثلثات قطرب؛ وراق، عبدالوهاب بن حسین (-685) شرح نظم المثلث للقطرب؛ قادری انصاری، محمد بن ابی بکر (-903) نظم المثلث القطرب (قصيدة فی )؛ ادیب وراق، ابوالقاسم المنظومة السنية فی بیان الاسماء اللغوية = منظومة فی مثلثات قطرب = ارجوزة فی المثلثات اللغوية؛ ازهری، ابراهیم شرح نظم المثلث للقطرب = شرح مثلث القطرب؛ محمد بن زریق نظم مثلثات قطرب؛ علی بن مطر شرح مثلثات قطرب المثلث فی اللغة (ترجمه) مثلثات قطرب (منظوم) مثلثات قطرب (ترجمه)(3عنوان)
مآخذ و منابع کتاب‌شناسی اثر
کشف الظنون 1586/2-1587 ذخائر التراث العربی 766/2 مکتبة امیرالمومنین 208/4 مخطوطات اللغة العربية، ص563-564 فرهنگنامه‌های عربی به فارسی ص208-209 ظاهریه، لغت، ص97-99 و 187-188 سزگین 62/8-64 فهرس المصورات جامعة ام القری، 414/1-416 دنا، 1271/8

متن فنخا

● المثلث فی اللغة = مثلثات قطرب / لغت / عربی al-muṯallaṯ fī-l luġa = muṯallaṯāt-i quṭrub قطرب، محمد بن مستنیر، - 206 قمری qotrob, mohammad ebn-e mostanīr ( - 822) مثلث در کلام عرب کلمه‌ای است که بهفتح و ضم و کسر حرف اول استعمال شود و در هر صورت معنای خاصی دهد. نخستین کسی که به گردآوری مثلثات پرداخت، قطرب نحوی بود. درباره اثر او اختلاف است. برخی نوشته او را به نثر می‌دانند و گروهی هم آن را به نظم. برخی هم هر دو را به او منسوب می‌کنند. بیشترین اختلاف انتساب مربوط به ارجوزه‌ای است که در صدد معرفی آنیم. این ارجوزه شصت و چند بیتی را بعضی از قطرب می‌دانند و گروهی آن را شرح اثر قطرب می‌دانند و گروهی آن را شرح اثر قطرب و به عبدالوهاب بن حسین مهلبی (685ق) نسبت می‌دهند. آغاز: هذا کتاب المثلث و هو اسم تراه فی الکتابة صورة واحدة و هو ينصرف على ثلثة معان فمنه السلام، السلام، السلام. آغاز2: یا مولعا بالغضب ×× و الهجر و التجنب / حبک قد برح بی ×× فی جده و اللعب چاپ: تونس، الدار العربية للکتاب، محقق: رضا السویسی، چاپ اول، 147ص، 1397ق. [کشف الظنون 1586/2-1587؛ ذخائر التراث العربی 766/2؛ مکتبة امیرالمومنین 208/4؛ مخطوطات اللغة العربية، ص563-564؛ فرهنگنامه‌های عربی به فارسی ص208-209؛ ظاهریه، لغت، ص97-99 و 187-188؛ سزگین 62/8-64؛ فهرس المصورات جامعة ام القری، 414/1-416؛ دنا، 1271/8] شرح و حواشی: 1- المثلث = منظومة فی مثلثات قطرب؛ وراق، عبدالوهاب بن حسین (-685) 2- شرح مثلثات قطرب؛ وراق، عبدالوهاب بن حسین (-685) 3- شرح نظم المثلث للقطرب؛ قادری انصاری، محمد بن ابی بکر (-903) 4- نظم المثلث القطرب (قصيدة فی )؛ ادیب وراق، ابوالقاسم 5- المنظومة السنية فی بیان الاسماء اللغوية = منظومة فی مثلثات قطرب = ارجوزة فی المثلثات اللغوية؛ ازهری، ابراهیم 6- شرح نظم المثلث للقطرب = شرح مثلث القطرب؛ محمد بن زریق 7- نظم مثلثات قطرب؛ علی بن مطر 8- شرح مثلثات قطرب 9- المثلث فی اللغة (ترجمه) 10- مثلثات قطرب (منظوم) 11- مثلثات قطرب (ترجمه)(3عنوان)

نسخه‌های خطی این اثر

18 نسخه
ردیف کتابخانه و مرکز نگهداری شماره نسخه کاتب تاریخ کتابت نوع خط برگ مشاهده
1
دانشگاه
تهران
1343/2 بی‌کاتب قرن 7 نسخ 1 شناسنامه ←
2
مجلس
تهران
10071/4 بی‌کاتب قرن 8 نسخ 7 شناسنامه ←
3
مجلس
تهران
9459/5 محمد بن محمدبن احمد موفق اردکانی 729ق نسخ 3 شناسنامه ←
4
مجلس
تهران
6 سرود بی‌کاتب 797ق نسخ - شناسنامه ←
5
مجلس
تهران
13600/2 محمد بن داود بن علی بن منصور آبی شافعی شعبان812ق نسخ 41 شناسنامه ←
6
ملک
تهران
1626/15 بی‌کاتب 854ق نسخ - شناسنامه ←
7
مرکز احیاء
قم
1582/7 ابراهیم بن علی بن یحیی بن محمد بن عیسی بن اسعد سعدی مالکی مرادی مذحجی 861-862ق نسخ 10 شناسنامه ←
8
دانشگاه
تهران
2059/4 بی‌کاتب قرن 11 نسخ 7 شناسنامه ←
9
مجلس
تهران
121/2 سرود ابوالفارسی، خاک علی بن علی 1042ق نستعلیق - شناسنامه ←
10
مجلس
تهران
4900/61 بی‌کاتب 1081ق نسخ 2 شناسنامه ←
11
رضوی
مشهد
22227 بی‌کاتب قرن 13 نسخ 2 شناسنامه ←
12
حقوق
تهران
75/2 - ب بی‌کاتب قرن 13 نسخ 5 شناسنامه ←
13
مجلس
تهران
8829/2 عبدالله بن طاهر صايم الدهر حسینی 1201ق، برای حسین نجل احمد بن حسین قرشی نسخ 3 شناسنامه ←
14
رضوی
مشهد
23483 بی‌کاتب 1126ق نسخ - شناسنامه ←
15
رضوی
مشهد
23464 بی‌کاتب بی‌تاریخ نسخ - شناسنامه ←
16
مدرسه غرب
همدان
4779/3 بی‌کاتب بی‌تاریخ شکسته نستعلیق - شناسنامه ←
17
نمازی
خوی
204/2 بی‌کاتب بی‌تاریخ نسخ - شناسنامه ←
18
مجلس
تهران
6368/12 بی‌کاتب بی‌تاریخ - 4 شناسنامه ←