المثلث

● المثلث = منظومة فی مثلثات قطرب / لغت، شعر / عربی al-muṯallat = manẓūmat-un fī muṯallaṯāt-i quṭrub وراق، عبدالوهاب بن حسین، - 685 قمری varrāq, ‘abd-ol-vahhāb ebn-e hoseyn ( - 1287) وابسته به: المثلث فی اللغة = مثلثات قطرب؛ قطرب، محمد بن مستنیر (- 206) مثلث در لغت عرب، آن کلماتی را می‌گویند که با یک شکل و سه حرکت مختلف، دارای سه معنی باشد؛ مانند کلمه «سبت» که با فتحه، به معنی «شنبه»، با کسره به معنی «پوست دباغی شده»، با ضمه به معنی «نوعی گیاه» است. بنا به نقل اهل فن لغت، نخستین فردی که برای مثلثات عرب، رساله‌ای ساخت، ابوعلی محمد، فرزند احمد مستنیر، معروف به «قطرب» بود؛ سپس عده‌ای از علمای فن لغت، شروحی، به صورت نظم و نثر، بر آن نگاشته‌اند. این منظومه در کتاب کشف الظنون به قطرب نسبت داده شده و به دنبال آن، در بعضی از فهارس معاصر نیز چنین پنداشته شده است؛ که احتمالاً اشتباه است؛ و نسخه‌هایی که از مثلث قطرب دیده شده، همگی به صورت نثر بوده است. دانستنی است که ناظم این ابیات، خود آن را به نثر، شرح نموده است. (سید محمود مرعشی) آغاز: یا مولعاً بالغضب ×× و الهجر و التجنب / حبک قد برح بی ×× فی جده و اللعب انجام: لما رایت هجره×× و مطله و دله / نظمت من حیی له ×× مثلثاً لقطرب [مخطوطات الادب فی المتحف العراقی: ص 127؛ فهرست نسخه‌های خطی عربی کتابخانه چستربیتی: 92/6؛ ریحانة الادب: 479/4؛ معجم المؤلفین: 221/6؛ فهرس المخطوطات العربیة المصورة بجامعة کویت: 85/3؛ فهرست مخطوطات عربی کتابخانه برلین: 302/6-305؛ کشف الظنون: 7/2 -1286 و 1587/2؛ مخطوطات فی المتحف العراقی: ص 127؛ فهرست المخطوطات العربیة المصورة بجامعة کویت: 85/3] شرح و حواشی: 1- شرح نظم المثلث للقطرب؛ قادری انصاری، محمد بن ابی بکر (- 903) 2- شرح نظم المثلث للقطرب = شرح مثلث القطرب؛ محمد بن زریق