متمم رساله حساب

● متمم رساله حساب / ریاضیات / فارسی motamem-e r.-ye hesāb یزدی، ابوالقاسم بن احمد، ق13 قمری yazdī, ab-ol-qāsem ebn-e ahmad ( - 19c) وابسته به: حساب = رساله در علم حساب = زبدة الحساب = میزان الحساب؛ قوشچی، علی بن محمد (-879) اهدا به: محمد ولی میرزا این رساله در تکمیل رساله حساب قوشچی نگاشته شده، بر مقاله سوم رساله (= در مساحات) تتمه‌ای و در ذیل رساله، مقاله چهارمی (در جبر و مقابله و دیگر طرق استخراج) افزوده است. تتمه مقاله 3 دارای چهار مطلب و مقاله 4 (که تقریباً ترجمه باب 8 خلاصة الحساب است) دارای چهار مقصد و سه خاتمه است: مقصد 1. در استخراج محمولات به طریق اربعه متناسبه؛ مقصد 2. استخراج مجهولات بحساب خطائین؛ مقصد 3. استخراج مجهول به طریق عمل عکس = تحلیل و تعاکس؛ مقصد 4. استخراج مجهولات به طریق جبر و مقابله، دارای دو «فصل»: 1) مقدمات، 2) مسائل ست جبر - که یزدی دلیل انحصار آنرا در شش نوع بیان میدارد؛ خاتمه 1. در قواعدی که حساب‌دان را گزیری از آن نمی‌باشد (دوازده قاعده)؛ خاتمه 2. مسائل متفرقه ... به جهت تشحیذ اذهان (ده مسأله)؛ خاتمه 3. مسائل چند لاینحل (7 مسأله) یزدی در این باب می‌گوید: «هر یک از علماء این چند فن مسئله از اینها را ذکر مینمایند بجهت اشاره به اینکه این علم مشتمل است بر مسائل صعبه و بجهت اسکات کسی که ادعا میکند عاجز نبودن از تمام مسائل این علم را و بجهت ترسانیدن اهل حساب از الزام به جواب به هر سئوال ... و بجهت ترغیب صاحبان طبائع مستقیم ... و مؤلف و متمم کتاب فارسی حساب علامه قوشچی ابوالقاسم یزدی بر سبیل نمونه هفت مسئله ... در این کتاب ذکر نمود»؛ فهرست مطالب تتمه مقاله 3: مطلب 1) موزون نمودن زمین به جهت قنوات؛ مطلب 2) معرفت ارتفاع (به چند طریق)؛ مطلب 3) عرض شهرها و رودخانه‌ها؛ مطلب 4) اعماق چاه‌ها و گودی‌ها.(عبدالحسین حائری) آغاز: تتمه در آنچه تابع مساحت می‌باشد اما مقاله 4: مقاله چهارم از کتاب فارسی حساب در استخراج مجهولات از معلومات بطریق اربعه یعنی اربعه متناسبه و خطائین و عمل بعکس و جبر و مقابله. انجام: از برای مجموعه یا باقیمانده جذری پس وقت آنست که ختم نماییم رساله را بنام نامی همایون ... امجد و الا محمد ولی میرزا.