مترادف الالفاظ

● مترادف الالفاظ / لغت / فارسی motarādef-ol alfāz کریمی، عبدالکریم بن شیخ راجن، ق 11قمری karīmī, ‘abd-ol-karīm ebn-e šayx rājen ( - 17c) اهداء به: احمدخان بن پیرخان تاریخ تألیف: 998ق؛ محل تألیف: همیرپور از توابع کالپی کتابی است مفید شامل دویست و شصت نام با مترادفات آنها و ضبط اعراب و ذکر معنی هریک و استشهاد به اشعار شاعران با یک ذیل مشتمل بر کنایات و مجازات و اصطلاحات به ترتیب حروف از آشیان وفا تا یخچه ولی خالی از مسامحاتی نیست. مؤلف عبدالکریم بن شیخ راجن غزنوی متخلص به کریمی است که این کتاب را برای شاعران و شعر دوستان تألیف کرده است. وی در سبب تألیف می‌گوید: «... چون درمحفل فردوس نشان ... سرحلقه نکته پردازان جهان احمد خان بن پیرخان که تا یوم التناد مجمع فضلاء زمان و شعراء دوران باد، اکثر اوقات اشعار متقدمین متضمن لغات غریبه و فرس قدیم مذکور می‌بود، حضار مجلس را در تحصیل معانی و مقاصد از عبارات نادر اشارات بمقتضی ترادف واشتراک الفاظ اشتباه واقع می‌شد، بنابر آن مستفیض فیض رب قوی عبدالکریم بن شیخ راجن غزنوی ساکن جنت آثار همیرپور بلده کالپی از فرهنگ‌های قدیم لغات متفرقه به ترتیب ترادف درضمن اسامی جمع نموده عقده‌های آن به استدلال و استشهاد حل ساخته ... و نام نیک اختتام این کتاب با صواب مترادف الالفاظ نهاده به دویست و شصت اسامی ترتیب و تهذیب داد، هرکه در خواندن شعر یا گفتن ملازمت نماید، او را لازم است و عین فرض بلک فرض عین که این کتاب را ملزوم خود گرداند؛ تاریخ: این نسخه عجیب بصد خوبی کلام ×× درسال نهصد و نود و هشت شدتمام». دراین کتاب به اشعار سید مطهر کره‌ای شاعر قرن هشتم هندوستان بیشتر از دیگران استشهاد شده و مؤلف ابیاتی ازخود نیز آورده است. در ذکر اسامی هدیه (فصل 89) می‌گوید: «بلک - به کسر یکم و فتح دوم با باء تازی نوباوه و تحفه. سلمان محمد ساوی فرماید: خاک و خاشاک سرایت می‌فرستد هر صباح ×× گلشن فردوس را فراش بررسم بلک؛ لجامعه: بلک بقافیه سنجان دهر، پیک صبا ×× تراشه سخنم رابرد بصد فرسنگ. و در اسامی شراب، در فصل 92 می‌گوید: «خون کبوتر؛ لجامعه: خنده چون کبک دری میزدبط سرخاب زای ×× تاخورد خون کبوتر هدهد فرخ نژاد. ایضاً دریای خون، لجامعه: شد عیان از بحر مینا چشمه سیماب گون ×× ساقیا کشتی زرپیمای در دریای خون». و در ذیل «لالا» و «هنگ» ابیاتی با تخلص خود آورده است: «باکریمی نازکم کن ای بت طناز من ×× روزگاری شد که این مسکین بجان لالای تست / کجاست چامه شناسی کریمیا ایدون ×× که پی برد بنکات غریبم از ره هنگ». متأسفانه در هیچ تذکره‌ای ترجمه حال مؤلف مسطورنیست. آغاز: بسمله، سپاس بی قیاس مرمتکلمی را که طوطی زبان را در شکرستان دهان شکر ریزی ازوست