ما نزل من القرآن فی امیرالمؤمنین علی بن ابی طالب (ع)

● ما نزل من القرآن فی امیرالمؤمنین علی بن ابی طالب (ع) = تفسیر الحبری / تفسیر / عربی mā nuzzil-a min-al qur’ān fī amīr-il-mu’minīn ‘alī-yi bn-i abi ṭālib = tafsīr-il ḥibarī حبری کوفی، حسین بن حکم، - 286 قمری hebrī kūfī, hoseyn ebn-e hakam ( - 900) ابوعبدالله حسین بن حکم بن مسلم کوفی و شاء شیعی زیدی از محدثان و مفسران قرن سوم هجری است که از محضر اساتید بزرگ عصر خویش استفاده کرد و از بسیاری از مشایخ، حدیث شنید و راویان فراوانی از او روایت کرده‌اند.سه کتاب به وی منسوب شده: 1. المسند، 2. تفسير الحبرى، 3. ما نزل من القرآن فی علی (ع). مجموع روایاتی که از حبری اکنون در دست می‌باشد، 161 روایت است، که 100 روایت از آنها مربوط به تفسیر آیات است و در «تفسير الحبرى» به چاپ رسیده است و 61 حدیث در تاریخ و فضایل اهل بیت (ع) و جز آن است که تحت عنوان «المسند الحبرى» در مجله تراثنا به چاپ رسیده است. دو نسخه موجود از تفسیر حبری به روایت ابوعبیدالله محمد بن عمران مرزبانی (297-384ق) از ابوالحسن علی بن محمد بن عبید حافظ از حسین بن حکم حبری است و از آغاز قرآن تا پایان سوره بینه را دربردارد و شامل 71 حدیث است. این رساله، حاوی روایت‌هایی درباره آیاتی از سوره‌های بقره، آل عمران، حج، نمل، سجده، احزاب، مریم، صافات، ص، زمر، مؤمنون، جاثیه، مجادله، صف، تحریم، دهر، مطففین و بینه است که در شأن امام علی (ع) نازل شده‌اند. استاد سید محمد رضا حسینی جلالی با استفاده از نسخه‌های موجود، تفسیر حبری را تصحیح نموده و با مقدمه‌ای عالمانه و مبسوط آن را به چاپ رسانده است. مصحح با رجوع به منابع، 29 حدیث تفسیری دیگر را که از حبری نقل شده، در خاتمه تفسیر حبری به عنوان «المستدرک» آورده است.درباره این کتاب و مؤلف آن بحث های فراوانی مطرح است که استاد جلالی در مقدمه تفسیر و مقدمه مسند، حق مطلب را ادا کرده است. آغاز: بسمله. حسبی الله. حدثنا ابوالبرکات ابوعبدالله محمد بن عمران المرزبانی.قال حدثنا ابوالحسن علی بن محمد بن عمیدالحافظ قراءة علیه علی باب منزله فی قطیعة جعفر یوم الاحد للیلتین بقیتاً من ذی الحجه سنة ثمان و عشرین و ثلثمائة قال حدثنی الحسین بن الحکم الحبری الکوفی قال حدثنا حسن بن حسین قال حدثنا عیسی بن عبدالله عن ابیه عن جده قال كان سلمان یقول یا معشر المؤمنین تعاهدوا، فی قلوبکم لعلی ص.س. كان اذا خرج الى صلاة الفجر ینادی الصلاة اهل بیت انما یرید الله لیذهب عنكم الرجس اهل البيت و يطهر كم تطهیراً. چاپ: در سال 1359ش در قم، با عنوان « ما نزل من القرآن فی اهل البیت» مجمع الذخائر الاسلامی، با تصحیح احمد حسینی؛ با عنوان «تفسیر الحبری» به سال 1408 در بیروت، مؤسسه آل البیت، با تصحیح سید محمد رضا جلالی [الذریعه 19: 29؛ اعلام المؤلفین الزيدية ص 369-370؛ اهل البيت في المكتبة العربية، ص 446-449؛ تفسیر الحبری، تحقیق سید محمدرضا حسینی جلالی، مقدمه تحقیق؛ دانشنامه قرآن و قرآن پژوهی 694/1-695؛ فهرس التراث 298/1-299؛ «فهرست نسخه‌های عکسی و میکروفیلم‌های کتابخانه محقق طباطبایی»، چاپ شده در المحقق الطباطبائى فى ذكراه السنوية الأولى، 1480/3؛ «مسند الحبری»، استخراج سید محمد رضا حسینی جلالی، چاپ شده در مجله تراثنا، ش 32-33، ص 275-385؛ معجم الآثار المخطوطة حول الامام على بن ابى طالب، ص 290]