لوامع التأویل

● لوامع التأویل / تفسیر، فضائل و مناقب/ فارسی lavāme‘-ot ta’vīl استرآبادی، محمد معصوم بن محمد امین، ق11قمری estarābādī, mohammad ma‘sūm-e-bn-e mohammad amīn(- 17c) وابسته به: تأویل الآیات الظاهرة فی فضائل العترة الطاهرة؛ استرآبادی، شرف الدین علی (-965ق) اهدا به: شاه عباس دوم؛ به دستور: میر محمد مؤمن استرآبادی تاریخ تألیف: 1040ق این کتاب ترجمه «تأویل الآیات الظاهره» است که به دستور استادش مولانا محمد امین نگاشته است و به ترجمه بسنده نکرده است. مقدمه‌ای بر آن افزوده و لطایفی به مناسبت مقام در آن درج کرده است. سطوری از مقدمه آن نقل می‌گردد: «این رساله را از بیان تازی به زبان رازی و از لباس عربی به حلیه پارس درآور تا عربی چون عجمی و بلخی بنحو کرخی و طرازی مثال حجازی از شمایل عرایس کلام و ظرایف نفایس ارقامش فایده یابند»، تا آنجا: «و چون پیش نهاد از ترجمه این رساله آن است که مطالب کلام هدایت نظامش سهل المأخذ هر طالبی بوده از حظوظ مستلذات نکاتش هر طالب و سائلی را حظی تواند حاصل آمد در طریق سلوک تحریر و سلوک طریق تقریر التزام نمود که به قدر میسور معانی احادیث بل مطالب عامه کلمات را بطریق نقل بالمعنی به عبارات بی ساخته پسندیده و الفاظ پرداخته سنجیده آشنا انشا (کذ) نماید و از ذکر بعضی فواید و نکات و ظرایف و لطایف اشارات که تقریب اقتضا (کذ) کند قدم قلم کوتاه ندارد و در هر موقع اگر حدیثی یا حکایتی که ذکر آن مشتمل بر فضایل اهل البیت یا منظوی بر معایب اعدای این خاندان باشد و در رساله اصل محل رقم نیافته باشد مذکور نماید و زواید خود را که فی الحقیقه اثمار اشجار حق جویی است و از گلزار حقیقت گویی است برای امتیاز بلفظی و کلمه که مناسب بود معنون و مصدر سازد از قبیل «تبصره» و «لامعه» و «لایحه» و «لطیفه» و «نکته» و «هدایة» و «تنبیه» و «دقیقه» و «تحفه» و غیر از این الفاظ مفرده و بعضی مباحث بالفاظ مرکبه مناسبه مصدر سازد مثل «تحقیق حال و رفع مقال» و «مؤلف گوید» و «تنبیه فیه ترفیه و توجیه فیه تنبیه» و «تقریر فیه تذکیر و تنمیق فیه تحقیق» و غیر این از عبارات لایقه مقام و دیگر معایب معاندان این دودمان را در محلی مناسب بتفصیل مذکور نماید و بذکر احادیث معراج و قصه پر غصه فدک و ایمان ابوطالب و تزویج حضرت فاطمه علیها السلام و تفضیل حضرت امیر بر انبیای سابقه و نقل احادیث موضوعه اهل خلاف با وجود تزییف آنها و حروب حضرت امیرالمؤمنین علیه السلام و غیر آن پردازد و هر یک را در جایی که تقریب مقتضی باشد ایراد نماید و برای زیادتی انکشاف مقصود در هر جا شعری که لایق باشد و بنظر درآید از محققان محل تسطیر ارزانی دارد». (مهدی ولائی) آغاز: صدرالکتاب آمال مفسران آیات کلام دانش و فصل الخطاب جریده مترجمان احادیث عیون اخبار بینش ... ستایش و سپاس گزاری بدیع آثاری است ... انجام: این نسخه که گلشنی است بهجت انگیز ×× بحری است زنیستان سخن گوهر خیز / جوید ز تو اندیشه اگر تاریخش ×× گوید چمنی است از حقایق لبریز [الذریعة 365/18 و 304/3؛ نسخه‌های منزوی 58؛ معجم المؤلفین 42/12]