لغة الناصری

● لغة الناصری / لغت / فارسی loqat-on nāserī بیرجندی، ابوالحسن بن محمد اسماعیل، ق 14 قمری bīrjandī, abo-ol-hasan ebn-e mohammad esmāʻīl(-20c) اهداء به: ناصرالدین شاه قاجار رساله‌ای است منظوم به نام لغة الناصری یا نصاب انگلیسی که اسمعیل بیرجندی در سفری که به عنوان طبیب در خدمت امیر الامرا عمید الملک احمد خان نوائی حاکم بندر بوشهر همراه و به کار طبابت اشتغال داشته در اوقات فراغت قواعد و لغات زبان انگلیسی را از جمعی اهالی انگلیس که به علم لغات و قواعد اشتقاقات افعال وارد و عالم بودند فرا گرفته و منظومه‌ای در این باب به صورت نصاب فارسی و انگلیسی در سلک نظم کشیده است. عناوین مطالب منظوم این رساله: قصیده‌ای در توحید، ذکر حضرت سلطان و متعلقان او، ارباب حرف و صنایع، ذکر بعضی از اسما و شئون و صفات، نام اعضا به لغت انگلیسی، اسامی طیور، سباع، حشرات، نام اغذیه، فواکه، طعوم، بقولات و حبوبات، مرکبات، لبوب، اعداد انگلیسی، ذکر ازمنه، نام اوقات مخصوص، جهات سته، عناصر اربعه، کاینات جو، نام فلزات، نام البسه، نام الوان، اقسام کلام، حرف تعریف، علامت مصدر، ذکر مصادر انگلیسی، ذکر افعال، اسم صفت، حرف ندا، اسم صفت، اسم مصدری، نام ایام هفته، حرف معنوی. آغاز: بسمله - حمد خدای را سزاست که در مجری هوای مخرج از صدور نغمه و نقور از قصبات ریه مقرر فرموده واختلاف حروف و اصوات را هر یک از مخرجی خاص مقدر نموده ... اما بعد چون در این زمان فیروز و اوان خوشتر از صبح نوروز تخت سلطانی و مسند حکمرانی ممالک محروسه ایران صانها الله تعالی بوجود مسعود پادشاهی مزین است که جامع مرتبتین عدل و بذل است ... این پرورده دولت و بر آورده نعمت ابوالحسن بن محمد اسمعی البیرجندی الحسینی المتخلص بالحکمة ... در اوقات فراغت لغتهای مصطلحه و متداوله زبان انگلیسی را فرا گرفته بجهة شوق طبایع بمنظومات در سلک نظم کشیده که مبتدیان نصاب وار از بر نموده کار تعلیم زبان و ترجمه کتب فرنگستان برایشان آسان گردد و این مجموعه را لغة الناصری نام نهاده مور صفت هدیه بارگاه سلیمان روزگار نمود ... شعر: ای همه آیات از ظهور تو مظهر ×× وی همه اصوات در نوای تو مضمر / ای همه خلقان بذکر حمد تو گویا ×× گر همه گبر و یهود مومن کافر / نام تو دیدم نوشته بر در هر در ×× گاد خدا و پرافت است پیمبر / جیزد عیسی بدان سنت ولیرا ×× حیف امام است ولارد سید مهتر / حضرت مریم مری ملائک انجل ×× روح قدس جای هولی کوست بیاور ...