لطف التدبیر

● لطف التدبیر / حکومت و سیاست / عربی luṭf-ut tadbīr خطیب اسکافی، محمد بن عبدالله، - 420 قمری xatīb-e eskāfī, mohammad ebn-e ‘abd-ol-lāh(- 1030) مجموعه‌ای از اخبار و حکایات حکمت‌آمیز است که پادشاهان را در تدبیر مملکت به کار آید، شامل سی و دو«باب» و یک «خاتمه»: 1.أوائل ما تحتاج الملوک الى معرفته؛ 2.لطف التدبير فى الحروب؛ 3. فتح القلاع؛ 4. لطف التدبير فى فتح البلاد؛ 5. لطف التدبير فى عقد ملک؛ 6. كسر العساكر بقوة الرأى لابقوة المكاثرة؛ 7. كسر الجيوش بتفريق كلمتها؛ 8. التدبير على مفسد أو مستعص؛ 9. تسکین شغب و اصلاح نفار أو ذات بین؛ 10. التضريب و الاغراء؛ 11. تدبير المنهزم؛ 12. لطف التدبير؛ 13. المكائد على الاعداء؛ 14. مكايدة صغير لكبير؛ 15. دفع مکروه بقول؛ 16. دفع مكروه بمكروه؛ 17. دفع مكروه بمكروه؛ 18. لطف التدبير فى دفع مكروه؛ 19. مداراة السلطان؛ 20. الانتقام من سالبی ملک؛ 21. الخلاص من نقمة من يعين على قطيعة الرحم بالقتل؛ 22. الفتك و الأمر به أو الاحتراز منه؛ 23. جزالة الرأى؛ 24. اظهار أمر و اخفاء غيره؛ 25. اطلاع على مكتوم؛ 26. درک ثأر و طائلة؛ 27. انهاء خبر بلا تصريح؛ 28. مخاطرة الملوک بأنفسهم؛ 30. اللطف فى حط منزلة؛ 31. دفع الفيلة؛ 32. دفع ظنة؛ الخاتمة يجمع ضروباً مختلفة فى لطف التدبير. این کتاب به نام‌های مختلف خوانده شده، یاقوت در معجم الادباء، از آن به عنوان «لطف التدابير فی سیاسات الملوک» یاد کرده، حاجی خلیفه در کشف الظنون «لطف التدبير فى سياسات الملوک» ضبط نموده و در معجم المطبوعات «لطف التدبير في سياسة الملوک» ثبت شده و بروکلمان در تاریخ الادب العربی «لطف التدبير فى حيل الملوک» نام برده است. در ابتدای نسخه حاضر «کتاب لطف التدبير فى تدبير الرياسة» درج شده است. دو نسخه از این کتاب در کتابخانه‌های عاشر افندی و احمد ثالث در استانبول ترکیه شناسایی شده و نسخه سومی نیز در اختیار احمد عبدالباقی بوده و همو کتاب را تحقیق کرده و در سال 1964م به چاپ رسانده است. به گفته وی در ابتدای برخی نسخه‌ها، تألیف کتاب به خطیب بغدادی نسبت داده شده، که اشتباه است. چاپ: بغداد، مكتبة المثنی، تحقیق احمد عبدالباقی، الطبعة الاولى، 1964م، 237ص [اثر آفرینان: 351/2؛ الاعلام، زرکلی: 227/6؛ تاریخ التراث العربی، فؤاد سزگین: 427/8؛ فهرس المخطوطات المصورة، فؤاد سید: 554/1؛ کشف الظنون: 1555/2؛ المعجم الشامل للتراث العربی المطبوع: 281/2-282]