اسماء رجال المشكاة

● اسماء رجال المشكاة = اسماء الرجال فی مشكاة المصابيح / رجال / عربی asmā’-u rijāl-il miškāt = asmā’-ur-rijāl fī miškāt-il-maṣābīḥ خطیب عمری، محمد بن عبدالله، - 749 ؟ قمری xaṭīb ‘omarī, mohammad ebn-e ‘abd-ol-lāh (- 1349) وابسته به: مشكاة المصابیح؛ خطیب عمری، محمد بن عبدالله (- 749) مولف کتابی در تکمیل «مصابیح السنة» بغوی به نام «مشكاة المصابیح» تألیف نموده است و در رساله حاضر به بیان اسماء رجال کتاب خود پرداخته و آن را در دو «باب» به ترتیب حروف تهجی تنظیم نموده است: 1. ذكر الصحابة ذكرهم و انثاهم و التابعين من بعدهم و غيرهم من له ذكر او رواية فی كتاب المشكوة؛ 2. ذكر من لهم الاصول من المذكورين فى اول الكتاب. به عنوان نمونه در باب اول این گونه است: حاوی چهار «فصل» در باب صحابه، تابعین، صحابیات و تابعیات: حرف الهمزة و فيه فصول: فصل: فى الصحابة (كذا) انس بن مالک بن النضر كنيته ابوحمزه الخزرجی خادم النبی (ص)، و له من العمر مائة و ثلاث سنین و قیل تسع و تسعون سنة ... فصل: في التابعين: اويس القرني هو اويس بن عامر كنيته ابوعمر القرنی ... فصل: في الصحابيات: اسماء بنت ابی بکر الصدیق، اسماء بنت عميس. در باب دوم از ابوزکریا یحیی بن شرف نووی (- 676) و ابن اثیر جزری (- 606) یاد کرده است. در «کشف الظنون» در باب الف، کتاب «اسماء رجال المشكواة» را یاد می‌کند و می‌گوید تألیف صاحب مشکواة است و سپس به حرف میم احالت کرده است و در حرف «م» از این کتاب یاد نکرده است. در انجام کتاب چنین آمده «ثم انى ما اعتمدت فی نقل ما اوردته الا على كتب الائمة الثقات ... مثل الاستيعاب لابن عبدالبر و حلية الاولياء لابی نعیم الاصفهانی و جامع الاصول و مناقب الاخبار لابی السعادات الجزری و الكاشف لابی عبدالله الذهبی الدمشقی قال المصنف الدمشقی، قال المصنف شكر الله سعیه؛ و فرغت يوم الجمعه من عشرين رجب سنة اربعين و سبعمائة من جمعه و تهذیبه و تشذیبه و انا اضعف العباد الراجی ... محمد بن عبدالله الخطيب بمهاویه و معاضدة شیخی و مولایی سلطان المفسرین ... الحسين بن عبدالله بن محمد الطيبى متعهم الله بطول بقائه ثم عرضت المشكوة كما استحسنها و استجادها ...». در برخی از فهارس همچون فهرست مجلس (14: 69) و فهرست آستان قدس (27: 54) بدون توجه به این که صاحب مشكاة کیست و افرادی که در کتاب نام برده می‌شود در چه زمانی هستند، این کتاب به غزالی، محمد بن محمد (450-505ق) نسبت داده شده که بدون تردید خطای فاحش است. آغاز: بسمله، اللهم بک نستعین و علیک نتوکل سبحانک اللهم نحمدک علی نعمک بجمیع محامدک ... و بعد فهذا فی اسماء الرجال مشتمل على بابين الباب الاول فی ذکر الصحابة ذكرهم و انثاهم و من بعدهم من التابعين من له ذكر او رواية فی كتاب المشكوة مرتب على حروف التهجى و اذكر بالكنية من اشهر بها فی حرف الكنيه دون اسمه فی حرف الاسم. انجام: ثم عرضته عليه كما عرفت المشكاة فاستحسنه كما استحسنها و استجاده كما استجادها و الحمدلله رب العالمين. چاپ: به همراه مشكاة المصابیح، مکتبه رشیدیه دهلی، 1955م [دنا 822/1 (با نسبت به غزالی و خطیب عمری)؛ کشف الظنون 94/1 و 1699/2؛ هدیه العارفین 156/2؛ فهرست مخطوطات العربية المصورة (احمد سعید خازندار): 111/1؛ فهرست مخطوطات دارالكتب الظاهرية (المنتخب من مخطوطات الحديث): 466]