گنج نامه

● گنج نامه / عرفان و تصوف / فارسی ganj nāme انصاری، عبدالله بن محمد، 396 - 481 قمری ansārī, ‘abd-ol-lāh ebn-e mohammad (1006 - 1089) این کتاب مفصل‌ترین آثار فارسی او است و از شاهکارهای نثر فارسی است. در کتاب نخست صوفیان باصفا و صوفی‌نمایان را جداگانه شناسانیده، پس از آن چنین آورده است: «هر دری را صدفی است و هر چیز را نسبت به حال او شرفی است. آدمی نیز صدفی است قدر او در حلم است و شرف او به علم است هر که قوت حلم و شرف علم ندارد نادانی است که وی را جام محبت نه نوشانند و جامه ولایت نه پوشانند که ما اتخذولیا جاهلاپس عاقلان دانند و خردمندان شناسند که مرادات دنیوی و سعادت اخروی و صور معنوی که سرمایه نجات هر واصل است به میامن علم حاصل است و علم در عالم معنی شاهد است و به کثرت تکرار و مباحثه بسیار کسی را دست ندهد الا به میامن بیداری شب و نظر عنایت حضرت رب جل جلاله».سپس به مناظره شب و روز پرداخته و به ذکر نکات عرفانی و لطائف معنوی تفسیری و مواعظ و تذکیر و آداب سلوک و ترک و تجرید و عشق و انس و گفتگوی عقل و عشق و غیرها به پایان رسانیده است و بسیار به آیات و احادیث استشهاد و حکایات مناسبه را آورده؛ در تذکره‌های مقدم نام این کتاب ذکر نشده است. در برخی از جوامع مؤلفه در این عصر این کتاب به نام «کنز السالکین» ضبط شده و این اشتباه است چه «کنز السالکین» رساله کوچکی است. در برخی نسخه‌هابه این شعر سعدی «اگر ز باغ رعیت ملک خورد سیبی»و هم به داستانی از سلطان سنجر تمثل شده؛ باید گفت که در نسخه‌های این کتاب تصرف شده و ناسخین عباراتی مشابه بر آن افزوده‌اند. نسخه‌های این کتابخانه قدیمی و مصحح نیست.(مهدی ولائی با تصرف) آغاز: بسمله. حمد بیحد الهی را، درود بیعد پادشاهی را که برداشت از دیده دلها رمد، و رفع السماء بغیر عهد، و بگسترانید فرش، ثم علی العرش، و بقدرت از فهم دور، و جعل الظلمات الی النور ... انجام: در دل ما آرایش معرفت، آن آلایش را از ما برداشته گردان و بپذیر. و الحمدلله اولا و آخراً و ظاهراً و باطناً و الله تعالی اعلم بالصواب. تمت الکتاب بعون الملک الوهاب. [الذریعة 200/18؛ فهرستواره منزوی 791/7]