گنج سعادت

● گنج سعادت / حکومت و سیاست / فارسی ganj-e sa‘ādat تویسرکانی، عبدالغفار بن محمد حسن، - 1319 شمسی toyserkānī, ‘abd-ol-qaffār ben mohammad hasan(-1940) رساله‌ای است در بیان استبداد حکومتی و اجتماعی که گویا بعد از استقرار مشروطه نوشته شده است.مؤلف که از آزادی خواهان متشرع بوده است، برای گریز از تکفیر مغرضان و بدخواهان، نخست به بیان اصول پنج گانه دین پرداخته؛ سپس کلمه استبداد را شرح و آن را به دو نیم تقسیم نموده است: اول استبداد شخصی که دامن گیر زورمندان، از طبقات حکومتی می‌شود و دیگری استبداد نوعی که آن را طبیعت تمام مردم می‌داند. او درباره استبداد حکومتی ابراز می‌دارد: با همت و غیرت مردان غیور، بر طرف شده است؛ آنگاه به استبداد نوعی حاکم بر نظام اجتماعی از حیث اقتصادی و صنعتی و روابط طبقات، پرداخته و از جزئیات امور اقتصادی از قبیل کم فروشی و گران فروشی و روابط ارتشاء بین حاکم و اصناف، شکایت می کند.در این رساله همچنین مظاهر صنعت و تمدن، از لوازم پیشرفت و ترقی قلمداد شده؛ لکن از غرب زدگان و فرنگ رفتگان خودباخته، انتقاد شده و بی دینی و فساد، از لوازم پیشرفت دانسته نشده است.در این کتاب جمعیت تهران در عصر مؤلف 300/000 تخمین زده شده است. در منابع موجود، کسی به نام «عبدالغفار تویسرکانی» که مؤلف گنج سعادت باشد، دیده نشد؛ ولی دو کس به نام «عبدالغفار تویسرکانی» شناخته‌ایم که یکی از یاران «خوانساری»، در تألیفات روضات الجنات است که در سال 1319ق درگذشته و دیگر مؤلف کتاب «برهان الدین فی رد اثنین و سبعین» که آن را در سال 1319ق تألیف نموده است. بنابراین، مؤلف کتاب حاضر، غیر از «تویسرکانی» درگذشته به سال 1319ق است؛ زیرا در این رساله، از استقرار مشروطه سخن رفته است؛ ولی آیا او همان مؤلف کتاب برهان الدین است یا خیر، در این باره هم دلیل صحیح برای پاسخ نداریم.(سید محمود مرعشی) آغاز: الحمدلله رب العالمین ... بعد بر ضمیر منیر اولی الالباب مخفی و مستور نماند که در بدو امر که این نسخه را بر می‌نگاشت. [الذریعة 94/5؛ فهرستواره منزوی 577/6]