الاسطقسات علی رأی بقراط (جوامع)

● الاسطقسات علی رأی بقراط (جوامع) = جوامع کتاب الاسطقسات علی رأی بقراط / طب / عربی al-usṭuqussāt ‘alā ra’y-i buqrāṭ (jawāmi‘) جالینوس، 129 - 199 میلادی jālīnūs (129 - 199) مترجم: ابن زرعه، عیسی بن اسحاق 371 - 448 قمری وابسته به: الاسطقسات علی رأی بقراط = شرح القول فی الاسطقسات علی رأی بقراط؛ جالینوس (129-199) یک مقاله است در 61 فصل. ابن ندیم این کتاب را در شمار جوامع اسکندرانی (شانزده کتاب) یاد کرده و در شمار شروح جالینوس بر آثار بقراط نیز اثری بدین نام یاد شده است. اما همان‌گونه که ابن ابی اصیبعه تصریح کرده و از مطالعه کتاب نیز استفاده می‌شود، جالینوس اسطقسات را در تفسیر رای بقراط نوشته است. بنا به نوشته‌ای کهن در پشت برگ اول اسطقسات در نسخه حاضر این کتاب را انقلاوس اسکندرانی در شمار جوامع درآورده و حنین آن را به سریانی ترجمه کرده و عیسی بن اسحاق بن ابی زرعه آن را از سریانی به عربی ترجمه و تکمیل کرده است. نکته ای دیگر که در نسخه حاضر بدان بر می‌خوریم آن است که اسطقسات به ضمیمه کتاب «امزجه و قوی الطبیعی» و کتاب «التشریح» (تشریح در 5 مقاله) در این دفتر با عنوان «جزء دوم از جوامع اسکندرانی» یاد شده که این‌گونه تقسیم جوامع در مدارک و نسخه‌های دیگر دیده نمی‌شود. متن نوشته مزبور این است: «الجزء الثانی من جوامع الاسکندرانیین لکتاب جالینوس الستة عشر المنسوبه الی انقلاووس الاسکندرانی اصلاح عیسی بن اسحاق بن ابی زرعه جمیعها من السریانی و نقل ماشذ و نقص منها و استخراجه معانی فصولها و ثمرة معانیها و يتضمن هذا الجزء کتاب الاسطقسات، کتاب الامزجه، کتاب القوی الطبیعیه و کتاب التشریح». نکته دیگر که از این نوشته فهمیده می‌شود، اشاره به تصرفات و اضافات ابن ابی زرعه است در ترجمه این کتاب‌ها از سریانی. ابن ابی اصیبعه این پنج کتاب را هر یک جداگانه با ذکر اغراض جالینوس در آنها و تعداد مقالات آنها یاد کرده و در نسخه حاضر فهرست کامل مقالات و فصول و مطالب آنها نخست یکجا (پیش از آغاز اسطقسات) و در پایان فهرست کتاب اسطقات چنین آمده: «تمت فصول و ثمرة جوامع کتاب الاسطقسات». آغاز: جوامع الاسکندرانیین لکتاب جالینوس فی الاسطقسات علی رای بقراط قال اجناس الاسطقسات ثلثه