كنز الدقائق و بحر الغرائب

● كنز الدقائق و بحر الغرائب = كنز الحقائق و بحر الدقائق / تفسیر / عربی kanz-ud daqā'iq wa baḥr-ul ġarā'ib = kanz-ul ḥaqā'iq wa baḥr-ud daqā'iq قمی مشهدی، محمد بن محمد رضا، - 1107 قمری qomī mašhadī, mohammad ebn-e mohammad rezā(-1696) تاریخ تألیف: 1097ق تفسیر مفصلی است برگرفته شده از چند تفسیر. این تفسیر به طرز بسیار خوبی تألیف شده وجوه اعراب و قراآت و معانی لغات مشکله وشرح وتفسیر آیات را به طریق مزج بیان نموده و بیشتر مطالب را به احادیث صحیحه ومرویه از ائمه اثنی عشر علیهم السلام با ذکر روات آنها مأید ومستحکم نموده‌اند. مؤلف ابتدا آیات را به اقول علمای این فن تفسیر نموده سپس آنچه از احادیث درباره آنها وارده شده را متذکر می‌شود. مشهدی پس از بیان فضایل هر سوره و ثواب قرائت آنها به روایات تفسیری آیات می‌پردازد. اعراب و بلاغت را در آیات متذکر شده و در مواردی به بررسی اقوال مفسران و ترجیح برخی بر دیگری مبادرت کرده است. در تفسیر آیات به مسائل کلامی و اعتقادی بر طبق اعتقادات امامیه می‌پردازد و به نظر مخالفان نیز اشاره می‌کند. در آیات الاحکام هم به تفسیر فقهی آن بر اساس روایات اهل بیت علیهم السلام اشاره می‌کند. درباره اسرائیلیات و روایات مربوط به آنها سعی وافر در پرهیز از ذکر آنها دارد تفسیر او از بهترین تفسیرهای روایی به شمار می‌رود. این کتاب در چهار جلد مفصل تألیف شده وآنرا بعد از حاشیه بر کشاف وحاشیه بر حاشیه شیخ بهائی بر کشاف تنظیم نموده است. محدث قمی می‌نویسد: این کتاب از بهترین تفاسیر و از هر جهت جامع و کامل و سودمند می‌باشد (فواید الرضویه 618: 2). صاحب ریحانه در وصف آن می‌گوید: «تفسیری است کبیر، در رشته خود بی‌نظیر، تمامی قرآن را با اخبار خانواده عصمت (ع) تفسیر کرده و وجوه اعراب و قراآت و معانی لغات مشکله و ربط الفاظ قرآنی را شرح نموده و به نقل تفاسیر نادره نیز نپرداخته است»(ریحانة الأدب 320: 5). مرحوم خوانساری می‌نویسد: تفسیر مزبور به سبکی تألیف شده که هیچ یک از دانشمندان گذشته و حال به تألیف کتابی مانند آن توفیق پیدا نکرده‌اند و مؤلف«نور الثقلین» اگر چه کتاب خود را به همین روش ترتیب داده لیکن اسانید اخباری را که در کتاب خود آورده حذف کرده و در ربط الفاظ قرآن و حل مشکلات و اقسام اعراب و لغات و قراآت اظهار نظری ننموده و از تفسیر آیات الباهرة و برخی از تفاسیر نادره مطلبی نقل نکرده و حال آن که تفسیر کنز الدقائق قمی مشتمل برهمه آنها بوده در عین حالی که نتوانسته همه اخبار را در مورد خود ایراد نماید باز هم اثر بی‌مانندی است که در حد خود منحصر به فرد می‌باشد (روضات الجنات 355: 7). آغاز: بسملة، الحمدلله الذی انزل علی عبده الکتاب و جعله للناس بشیرا و نذیرا ... چاپ: توسط مؤسسه نشر اسلامی وابسته به جامعه مدرسین درماه محرم 1413ق به چاپ رسیده است و تصحیح دیگر این تفسیر از طرف وزارت ارشاد اسلامی در سال 1415ق به چاپ رسیده [الذریعة 151/18-154 و 153] شرح و حواشی: 1- کنز الدقائق و بحر الغرائب (ترجمه)؛ قمی مشهدی، محمد بن محمد رضا (-1107)