کنز الحساب

● کنز الحساب = شرح خلاصة الحساب / ریاضیات / فارسی kanz-ol hesāb = š.-e xolāsat-ol hesāb فرهاد میرزا قاجار، 1233 - 1305 قمری farhād mīrzā qājār (1818 - 1888) وابسته به: خلاصة الحساب؛ شیخ بهائی، محمد بن حسین (953-1030) تاریخ تألیف: شب جمعه 17 رجب 1256ق این کتاب ترجمه و شرح خلاصة الحساب است. پس از مسائل متفرقه که شیخ بهائی در باب دهم خلاصة الحساب آورده، فرهاد میرزا خود مسئله‌هایی افزوده و در آغاز این مسائل می‌گوید: «جناب شیخ ... به نه مسئله اکتفا فرموده استخراج امثال این مسائل را ... به کتاب کبیر خود بحر الحساب رجوع نموده و ما را فیض استفاده آن کتاب دست نداد و چند مسئله دیگر خود از کتب حساب مانند مفتاح الحساب و عیون الحساب و کنه المراد استخراج». پس از این مسائل (و پس پیش از مسائل لاینحل که بهائی در پایان رساله آورده) دوازده جلوه در مسائل حساب نجومی زیر عنوان «بوارق» ایراد کرده و پس از آن (و پس از نقل متن مسائل لاینحل خلاصه و ترجمه آن) می‌گوید: «محرر می‌گوید عدم انحلال این مسائل نه از آن است که افکار حکما ... از درک آن عاجز آمده ... بلکه این مسائل قابل آن نیست که به این قسم عمل شود». روش فرهاد میرزا در این شرح آن است که هر بار چند سطر از متن خلاصه را نقل می‌کند و به ترجمه و شرح می‌پردازد. آغاز: بسمله بعد الحمد و الصلوة چنین گوید بنده ایزد راد فرهاد که در شهر صفر المظفر من شهور سنه 1256هجری بعلم حساب مایل شدم که از آن گوشه توشه و از آن خرمن خوشه یافته باشم. انجام: برو گر بمیرد مگو ای دریغ. چاپ: تهران، 1287؛ تهران، سنگی، 1279، ربعی، 356+4ص [نسخه‌های منزوی ص 189؛ استوری 13/2؛ فهرستواره منزوی 2725/4]