اسطرلاب مسطح

● اسطرلاب مسطح = آغاز و انجام = صفیحه اسطرلاب مسطح = جام جهان نما / اسطرلاب / فارسی osṭorlāb-e mosaṭṭaḥ = āqāz va anjām = ṣafīḥe-ye osṭorlāb-e mosaṭṭaḥ = jām-e jahān namā فارسی، محمد تقی بن محمد، - 948 قمری fārsī, moḥammad taqī-ye-bn-e moḥammad (- 1542) مشتمل است بر یک «آغاز»، 23 (یا 24) «سطر» و یک «انجام»: آغاز در بیان لغت و تعریف اسطرلاب و اسامی ادواة آن؛ سطر 1. ارتفاع؛ 2. دانستن طالع ارتفاع و عمل تعدیل درجه شمس و تعدیل مقنطرات و تعدیل درجه طالع در اسطرلاب‌های غیر تام؛ 3. دانستن ارتفاع از طالع؛ 4. معرفت دائره قوس النهار و قوس اللیل و ساعات مستوی ... . مؤلف آن را به نام خاصی نخوانده و صاحب «الذریعة» آن را «آغاز و انجام» نام نهاده است. در «سطر» 16 قاعده رؤیت هلال را به نظم پارسی درآورده است و مطلع نظم این بیت است: «در شبی کان شب بود دیدار ماه ×× جزء خورگاه غروب ای نیکخواه / بر افق نه از سوی مغرب روان ×× پس مری کن در بر اجزایشان» آغاز: خوبترین صورتی که از حجره خیال به بارگاه متعال جلوه گر آید ... و بعد فقیر غنی ابوالخیر محمد بن محمد الفارسی در این صحیفه، صحیفه اسطرلاب مسطح و سایر ادواتش بیانی لایق ... می‌نماید و طالبان را از ابواب و اساطیر قدیم ... مستغنی می‌سازد انجام: چه در اکثر اسطرلابات این ستارها نقش کنند والله اعلم بالصواب [دنا 807/1 (21 نسخه)؛ الذریعة 358/2 و 67/7 و 72/11؛ نسخه‌های منزوی 234/1؛ فهرستواره منزوی 2813/4]