اسرار الوحی

● اسرار الوحی / عرفان و تصوف، شرح حدیث / فارسی asrār-ul-waḥy ؟ همدانی، علی بن محمد، 714 - 786 قمری hamadānī, ‘alī ebn-e mohammad (1315 - 1385) گزارشی عرفانی است به نثر و نظم بر حدیث قدسی با عناوین «یا احمد» که خداوند متعال به حضرت پیامبر اکرم (ص) در شب معراج خطاب کرده است. در این گزارش داستان‌ها و گفته‌هایی از بزرگان صوفیه نیز نقل می‌شود. نام نویسنده در رساله نیامده است و انتساب آن به سید علی همدانی (-786ق) و عزیز نسفی (-649ق) قائل دارد. سید محمود انواری معتقد است: «سبک نگارش آن با نوشته‌های همدانی یکسان نیست و در انتساب آن به وی تردید داریم مگر اینکه خیال کنیم این رساله تنها برای اظهار و اثبات تشیع خود نگاشته است.». دکتر ریاض در احوال و آثار همدانی آن را ضمن کتاب‌هایی که نادرست به همدانی نسبت داده‌اند آورده و می‌گوید بهتر همین است که از نسفی باشد. دکتر نجیب مایل هروی مصرانه از همدانی دانسته و او را دارای دو هویت عرفانی می‌داند و می‌گوید قبل از اینکه پیرو عرفان ابن عربی باشد دارای عرفانی ما بین مسجد و خانقاه بود و زبان نوشتاری روان و مردم فهم داشت و در ضمن از اشعار عطار نیشابوری بسیار استفاده می‌کرد و حتی به تلخیص اشعار او پرداخت. این دو ویژگی در متن «اسرار الوحی» محسوس است. در حالی که عرفان عزیز نسفی خانقاهی مطلق است و تکیه کلامش «ای عزیز» می‌باشد در صورتی که این لفظ ابداً در این رساله به کار نرفته است و نوع نگارش آن مربوط به قرن هشتم و نهم است نه هفتم. پس باید از همدانی باشد نه نسفی. آغاز: بسمله، عن جعفر بن محمد الصادق، عن ابیه محمد الباقر، عن ابیه ... روایت میکند آن مفخر سادات و منبع سعادات، دریای نبوت ثمره شجره فتوت قدوه اهل حقایق بر اقران خود سابق امام جعفر صادق ... این بیان اسراریست که در شب اسرا صدر انبیاء ... یا احمد وجبت محبتی للمتجانس فی و وجبت محبتی للمتواصلین فی و وجبت محبتی للمتقاطعين انجام: استوار داشت وعده حق بهرچیزی، و بی‌نیاز بودن بحق از هر چیزی، و باز داشتن بحق در هرچیزی. و الحمد لله شکرا و الصلوة و السلام علی سید الوری و اولاده و احفاده و ذریاته و ازواجه و آله و اصحابه ائمة الهدی و ازنة التقی و اهل الرضا. چاپ: در مجموعه نسخه‌های خطی فارسی (مشهد، آستان قدس رضوی)، دفتر پنجم، ص 5 - 55 [فهرستواره منزوی 74/7 (8 نسخه)؛ نسخه‌های منزوی 1030/2: نشانی 4 نسخه که بیشتر آنها از نسفی دانسته شده؛ مشترک پاکستان 1262/3: نشانی 2 نسخه دیگر؛ نشریه دانشکده ادبیات آذربادگان، گفتار انواری، ش 123ص 330]