کشف الاحتجاج

● کشف الاحتجاج = ترجمه احتجاج / کلام و اعتقادات / فارسی kašf-ol ehtejāj = t. ehtejāj علاء الدین اصفهانی، محمد بن اسماعیل، ق10 قمری ‘alā‘-od-dīn-e esfahānī, mohammad ebn-e esmā‘īl(-16c) وابسته به: الاحتجاج علی اهل اللجاج = احتجاج طبرسی؛ طبرسی، احمد بن علی (-620) اهدا به: شاه طهماسب صفوی (930-984ق) کتاب ترجمه «الاحتجاج علی اهل اللجاج» تألیف ابومنصور طبرسی است. یادآوری می‌شود در منابع موجود مترجم را ملافتح الله کاشانی معرفی کرده‌اند ولی آقای دکتر حسن مصطفوی در ترجمه احتجاج طبرسی خود چنین می‌نویسد: «کشف الاحتجاج - ترجمه علاءالدین اصفهانی که بفرمان شاه طهماسب صفوی نوشته شده است آغاز: افتتاح این مقال همایون فال عدیم المثال و در صفحه پنجم می‌نویسد: سایه خداوند رحمن ... شاه طهماسب بهادرخان ... و در صفحه هفتم می‌نویسد: و چون محرر این کتاب الفقیر الحقیر الشهیر بعلاءالدین الاصفهانی ...؛ در جلد پنجم از فهرست کتابخانه آستان قدس رضوی از دونسخه به نام کشف الاحتجاج اسم برده و خصوصیاتی را که ذکر می‌کند کاملاً منطبق به همین نسخه می‌شود ولی مؤلف را مولانا علی بن حسن زواری مفسر معروف معرفی می‌کند و احتمال می‌رود که: موقع نوشتن فهرست از تصریح خود کتاب که در صفحه هفتم است غفلت شده و چون مرحوم زواری ترجمه‌ای به احتجاج نوشته است در خارج روی حدس به او نسبت داده است و یا اینکه نسخه ما روی سهو یا عمد به جای اسم زواری علاءالدین ضبط شده است ... و گذشته از این دو ترجمه، پنج نسخه خطی مصحح و سه نسخه مختلف چاپی پیش نگارنده موجود است و در ترجمه این کتاب از همه آنها استفاده نموده‌ایم». سه نسخه از ترجمه کتاب یاد شده تحت شماره‌های 6484، 2123 و 14475 در کتابخانه آستان قدس موجود است ولی در هیچکدام نامی از علاءالدین اصفهانی یا دیگری دیده نمی‌شود و آنچه مکتوب است «و چون محرر این کتاب [و دربرخی «مقال» اوتی کتابه بیمینه]» می‌باشد افزون بر آن صاحب ریاض خود آنرا دیده و درباره ملا فتح الله می‌نویسد: «وله ترجمة کتاب الاحتجاج للشیخ الطبرسی سماه کشف الاحتجاج الفه للسلطان المذکور و قد رأیته فی بلدة اردبیل فی خزانة الشیخ صفی» (الذریعه 7: 18، ریحانةالادب 5: 20، ریاض العلماء 4: 318). قابل ذکر است همین منابع برای علی بن حسن زواری نیز ترجمه احتجاج طبرسی را نوشته‌اند و صاحب ریاض (ج 3: 396) ضمن برشمردن تألیفات او می‌نویسد: «و له ایضاً ترجمه کتاب الاحتجاج للشیخ الطبرسی بالفارسیه و قد وجد نسخة منها باصبهان الفها باسم السلطان شاه طهماسب». ما نیز با توجه به تفاوت انتساب در فهارس، تمامی نسخ را به علاء الدین اصفهانی منسوب کردیم. آغاز: بسمله. افتتاح این مقال همایون فال عدیم المثال که حسن فصاحت و جمال بلاغت و زیور بدایع مناقب آل اطهار سلام الله علیهم انجام: که تمام نشود صلوات الا به آن از معرفت آل عترت طاهرین و الختم بالصواب علی سید الانام محمد و آله الغر الکرام. چاپ: چاپ شده [فهرستواره منزوی 483/9]