کشف الآیات

● کشف الآیات = کشف الآیات الباهرات / فهرست، علوم قرآن / عربی kašf-ul āyāt = kašf-ul āyāt-il bāhirāt نصیری طوسی، محمد رضا بن عبدالحسین، - 1100 قمری nasīrī tūsī, mohammad rezā ebn-e ‘abd-ol-hoseyn(- 1689) اهداء به: شاه سلیمان صفوی تاریخ تألیف: 1067ق این کتاب دارای یک «مقدمه» و 28 «کتاب» به ترتیب حروف هجاء است.مؤلف الفاظ قرآنی را به ترتیب حروف معجم طبق اصل لغوی آنها مرتب ساخته و هر حرف را یک کتاب قرار داده است و هر کتاب را به بیست و هشت باب مرتب ساخته است. در ترتیب آیات ترتیب سجاوندی را مد نظر قرار داده و آیات هر سوره را ده به ده تقسیم کرده و به عشر اول، عشر دوم الی آخر، در هر لفظی اول نام سوره را ذکر می کند بعد عدد آیه را، بعد عدد عشری که آن در آن قرار دارد. مثلاً «لطمسنایس 6 من 7» یعنی لفظ «لطمسنا» در سوره یس، ششمین آیه از عشره هفتم می‌باشد یعنی آیه 66 سوره یاسین. این کتاب در امل الامل به کلمه «عجیب» توصیف شده است. در دیباچه شرح و طرز کتاب و چگونگی و راه یافتن آیات و مفتاح پیدا کردن کلمات را چنین ذکر نموده است: «و طریق پیدا کردن آیات از این کتاب آن استکه نظر کنند به اصل کلمه مقصوده که مأخذ اشتقاق است و اول آنرا از کتاب و آخر آنرا از باب در میان کلماتیکه جلی نوشته شده به ملاحظه ترتیب حروف از اول تا آخر تفحص نمایند و اگر آن کلمه مکرر باشد تمیز آنرا که کلمه یا حرف مابعد است در میان کلمات و حروف که خفی نوشته شده به ملاحظه ترتیب مذکور تفحص کنند چون پیدا شد سرخی را ملاحظه نمایند که بعد از اسم سوره عدد پیش از کلمه من دال است بر عدد آیات و عدد بعد از آن بر عدد عشرها یعنی آیه چندم از عشر چندم از فلان سوره و جهت عدم اشتباه در هنگام تفحص فرق نهادیم میانه هر دو نوع از کلام به اینکه اول هر نوع را به طلاء جلی نوشتیم و در هر کتاب آنچه ناقص واوی و یائی بود در باب واو و یاء آوردیم و تمیز به قدر احتیاج نوشته شد تا آنکه به اسم و فعل دیگر رسد آنگاه آنرا در موضع خود پیدا باید کرد و آنچه به اول کلمه مقصوده در کتابت متصل بود مثل فاوالف و لام آنرا جدا نکرده در ترتیب منظور داشتیم و در آیات طریق سجاوندی و روایت حفص از قرائت عاصم اعتبار کرده اعراب را اعتبار ننمودیم چنانچه آخر به فتح خا و به کسر آن در یک مقام نوشته شده و حروف مشدده دو حروف اعتبار شد و آنچه بر خلاف رسم الخط به الف خوانده می‌شد الف اعتبار کرده شد مثل لکن که الف بعد از لام و اثنی که الف بعد از نا منظور داشته شد و الف بر همزه که بر بالای واو باشد و آن بر همزه یا الفی که بر بالای یا باشد مقدم داشته شد و هر دو کلمه که به کثرت استعمال یک کلمه شده یکی اعتبار کرده شد مثل احد عشر و اسرائیل و مد طلا بر سر کلمه که اولا از هر نوع در قرآن مذکور شده کشیده شد». آغاز: کشفت قناع عذار عذرا المقال باسم الله الكبير المتعال و حليتها في حجلة الكمال بحلية حمد الله ذي العز و الجلال [الذريعة 236/4: تفسیر الائمة و 237 و 4-3/18؛ نسخه‌های منزوی 26/1: تفسیر الائمة؛ دنا 601/8-603 (73 نسخه)]