کتاب من لایحضره الفقیه

● کتاب من لایحضره الفقیه = من لایحضره الفقیه / حدیث / عربی k.-u man lā-yaḥḍar-u-hul faqīh = man lā-yaḥḍar-u-hul faqīh شیخ صدوق، محمد بن علی، 311؟ - 381 قمری šeyx-e sadūq, mohammad ebn-e ‘alī (924 - 992) تاریخ تألیف: 381- 382ق این کتاب یکی از چهار کتاب مهم حدیثی شیعی و از جوامع اربعه معتبره مشهور امامیه و مدار استنباط احکام شرعیه و بر نهج کتب فقهیه تألیف شده است. مؤلف در دیباچه آورده: هنگامی که دست قضا و قدر مرا به بلخ در قصبه ایلاق کشانید، به دیدار شریف الدین ابوعبدالله (محمد بن حسن بن حسین بن اسحق بن حسین بن حسین بن اسحق بن موسی بن جعفر علیهما السلام) معروف به «نعمه» شادان گشتم در طی معاشرت سخن از اهمیت کتاب «من لایحضره الطبيب» محمد بن زکریا رازی به میان آورد و خواهش نمود که کتابی جامع و کافی و وافی در احکام دین تألیف و به نام «من لایحضره الفقیه» بنامم مسؤول حضرتش را اجابت نمودم.روش مؤلف در این کتاب اختصار در ذکر اسانید و حذف اوایل سند است و برای دانستن سلسله اسانید احادیث، مذیل داشته است کتاب را به ذکر مشایخ و سلسله رواة مؤلف در این کتاب ملتزم بوده اخبار صحیحه ای که مورد اعتماد و عمل بوده و طبق آن فتوا می‌داده را نقل کند. اعلام امامیه، اخبار مندرج در این کتاب را صحیح و مراسیل آن را به مانند مسانید دانسته‌اند.کتاب در چهار مجلد یا جزء و 666 باب می‌باشد و دارای 5963 حدیث (3913 مسند و 2050 مرسل)؛ مجلد 1.مشتمل بر اخبار راجعه به طهارت وصلوة؛ مجلد 2.مشتمل بر اخبار راجعه به زكوة وصوم (در ذیل این کتاب احکام زكوة فطر واعتكاف ذکر شده) و حج است (درذیل این کتاب زیارات پیغمبر وائمه علیهم السلام نقل گردیده)؛ مجلد 3.مشتمل بر اخبار راجعه به قضاء وشهادات واحكام تا آخر مبحث طلاق است؛ مجلد 4.مشتمل بر اخباری در تحت عنوان مناهی الرسول می‌باشد و در ذیل آن در تحت عنوان ابوابی اخبار راجعه به حدود و قصاص و دیات وضمان ووصیت ومواريث ذکر گردیده وپس از باب نوادر اخبار میراث، بابی درنوادر اخبار وضع شده است. خود صدوق علیه الرحمه پس از اتمام کتاب اسانید اخبار آن را که حذف کرده بودند علیحده تنظیم نمودند کهمشهور به «مشیخه فقیه» است وعموماً ملحق به نسخ این کتاب می‌باشد. آغاز: اللهم انى أحمدك و أشكرك و أومن بك و أتوكل علیک و أقر بذنبی الیک ... قال الشيخ الامام السعيد ... أما بعد فإنه لما ساقنى القضاء الى بلاد الغربة و جعلنى القدر منها بارض بلخ ... انجام: اللهم من كان له من انبیائك و رسلك ثقل و اهل بيت فعلی و فاطمة و الحسن و الحسين اهل بیتی و ثقلی و فأذهب عنهم الرجس و طهرهم تطهيرا. انجام مشیخه: و ما كان فيه عن سعد بن طريف الخفاف فقد رويته عن ابى رضى الله عنه عن سعد بن عبدالله عن الهيثم بن ابی مسروق النهدى عن الحسين بن علوان عن عمرو بن ثابت عن سعد بن طريف الخفاف چاپ: مشار عربی، صص905-906؛ لکهنو، سنگی، 1307ق، وزیری بزرگ، 16+404ص؛ مکرر چاپ شده است [الذريعة 232/22 -233 و 94/14 و 223/6-225 و 93/14-95؛ مشار 233؛ ايضاح المكنون 585/2؛ معجم المؤلفين 3/11؛ ريحانة الأدب 439/3 و 434/3؛ کتابشناسی شیخ صدوق ص 263-404؛ دنا 506/8-543 (1095 نسخه)] شرح و حواشی: 1- مشيخة من لا يحضره الفقيه = مشيخة الفقيه؛ شیخ صدوق، محمد بن علی (311-381) 2- نوادر من لا يحضره الفقيه؛ حسینی رضوی، ولی الله بن نعمت الله (-10) 3- التنبيه على غرايب من لا يحضره الفقيه؛ صيمری، مفلح بن حسن (-900) 4- الصفوية فى الملة المصطفوية (ترجمه) = ترجمه من لا يحضره الفقيه؛ محمود بن ميرزا علی (-11) 5- خير الرجال في بيان احوال الرجال؛ لاهیجی، بهاء الدين محمد بن علی (-11) 6- حاشية من لا يحضره الفقيه؛ هرندی، بديع الزمان بن ابی اسحاق (-11) 7- ترتیب مشيخة من لا يحضره الفقيه؛ موسوی، محمد مؤمن بن عبدالرضا (-11) 8- ترتیب مشيخة من لا يحضره الفقيه؛ عاملی، حسن بن زین الدین (1011-959) 9- ترتیب مشيخة من لا يحضره الفقيه = مشيخة الفقيه؛ استرآبادی، محمد بن علی (-1028) 10- ترتیب مشيخة من لا يحضره الفقيه = مشيخة الفقيه؛ استرآبادی، محمد بن علی (-1028) 11- معاهد التنبيه في شرح من لا يحضره الفقيه = حاشية من لايحضره الفقيه؛ سبط الشهيد، محمد بن حسن (980-1030) 12- حاشية من لايحضره الفقيه = التعليقة على من لا يحضره الفقيه؛ شیخ بهائی، محمد بن حسین (953-1030) 13- حاشية من لايحضره الفقيه؛ استرآبادی، محمد امین بن محمد شریف (-1033) 14- حاشية من لايحضره الفقيه؛ میرداماد، محمد باقر بن محمد (-1041) 15- التعليقة السجادية = شرح كتاب من لايحضره الفقيه؛ تفرشی، مراد بن علی (965-1051) 16- ترتیب مشيخة كتاب من لايحضره الفقيه؛ تفرشی، مراد بن علی (965-1051) 17- روضة المتقين في شرح اخبار الائمة الطاهرين = شرح من لا يحضره الفقيه؛ مجلسی، محمد تقی بن مقصود علی (1003-1070) 18- شرح مشيخة من لا يحضره الفقيه؛ مجلسی، محمد تقی بن مقصود علی (1003-1070) 19- لوامع صاحبقرانی = شرح من لا يحضره الفقيه = لوامع قدسية = لوامع المتقین؛ مجلسی، محمد تقی بن مقصود علی (1003-1070) 20- اخبار الصادقین = ترجمه من لا يحضره الفقيه؛ یزدی، محمد مقیم بن محمد علی (-1084) 21- ترتیب مشيخة كتاب من لايحضره الفقيه؛ طریحی، فخرالدین بن محمد (979-1087) 22- ترتیب اسانيد الفقيه؛ محمد بديع بن جلال بن علی (-1090) 23- حاشية من لايحضره الفقيه؛ شیروانی، محمد بن حسن (1033-1098) 24- معین النبيه في رجال من لا يحضره الفقيه؛ بحرانی، یاسین بن صلاح الدین (-12) 25- فهرست رجال مسند کتاب من لايحضره الفقيه؛ اردستانی، محمد قاسم بن محمد مؤمن (-12) 26- شرح كتاب من لايحضره الفقيه؛ شیرازی، محمد بن زین الدین (-12) 27- جمال الاخيار في اجمال الاخبار؛ حسینی، محمد بن حسن (-12) 28- ترتیب مشيخة من لايحضره الفقيه؛ حر عاملی، محمد بن حسن (1104-1033) 29- ترتیب مشيخة من لايحضره الفقيه؛ بحرانی، هاشم بن سلیمان (-1107) 30- توضیح فهرست؛ مجلسی، محمد باقر بن محمد تقی (1037-1110) 31- شرح كتاب من لايحضره الفقيه؛ مجلسی، محمد باقر بن محمد تقی (1110-1037) 32- ترتیب مشيخة من لايحضره الفقيه؛ محمد بن حسن بحرانی (-1127) 33- من لايحضره النبيه في شرح من لايحضره الفقيه؛ سماهیجی، عبدالله بن صالح (1076-1135) 34- تعليقة على من لايحضره الفقيه؛ حسینی اصفهانی، محمد حفیظ بن محمد اشرف (-1160) 35- معراج النبيه الى من لا يحضره الفقيه؛ بحرانی، یوسف بن احمد (1186-1107) 36- ترتیب مشيخة من لايحضره الفقيه = اصحاب الاصول من مشيخة لا يحضره الفقيه؛ علاءالدین محمد بن شاه ابوتراب (-13) 37- عرفات الفقه = فقه الائمة؛ فاضل کاشانی، صادق بن علی (-13) 38- حديقة الانظار في مشيخة الفقيه و التهذيب و الاستبصار؛ حائری، محمد علی بن قاسم (-13) 39- ترتیب اسانید الفقیه؛ نهاوندی، محمد بن محمد حسین (-1270) 40- سند الفقيه طباطبائی، محمد حسین بن علی اصغر (-1293) 41- المشيخة المرتبة = ترتیب مشيخة من لايحضره الفقیه؛ طباطبائی، محمد حسین بن علی اصغر (-1293) 42- لزوم نقد مشيخة الصدوق في كتاب من لا يحضره الفقيه و الشيخ في التهذیبین؛ کلباسی، ابوالمعالی بن محمد ابراهیم (1247-1315) 43- ترتیب اسانید الفقیه؛ طباطبائی بروجردی، محمد حسین (1253-1340) 44- لوامع صاحبقرانی = لوامع قدسیة (منتخب)؛ لاهیجانی، محمد بن محمد علی (-1354) 45- فهرست أعلام خير الرجال؛ مامقانی، محیی الدین (1922-) 46- بهجة الصفا؛ محمد هادی بن محمد مهدی 47- لوامع القدسیه (ترجمه) = لوامع صاحبقرانی؛ خداوردی، محمد علی 48- ترتیب مشيخة من لايحضره الفقيه(2عنوان) 49- حاشية من لايحضره الفقيه 50- حاشية من لايحضره الفقيه 1 51- شرح كتاب من لايحضره الفقیه(2عنوان) 52- شرح من لايحضره الفقيه 53- لوامع صاحبقرانی (منتخب دیباچه) 54- ملحقات من لا يحضره الفقيه 55- من لايحضره الفقيه (ترجمه)(3عنوان) 56- نوادر من لايحضره الفقيه (ترجمه)