آثار البلاد و اخبار العباد

● آثار البلاد و اخبار العباد / جغرافیا / عربی āṯār-ul bilād wa axbār-ul ‘ibād قزوینی، زکریا بن محمد، 605؟ - 682 ق qazvīnī, zakaryīā ben mohammad (1208-1283) تألیف: 674ق کتاب آثار البلاد و اخبار العباد درباره هفت اقلیم عالم است با شرح مفصلی در ذکر قبایل و خصوصیات مردمان و بیان حال رجال و مشاهیر هر یک از بلاد هفت‌گانه. مؤلف در مقدمه یادآور شده که آنچه را که نوشته نتیجه مشاهدات و تجربیات و مطالعاتی است که در طی سفرهای متعدد خویش به دست آورده است. قزوینی اقلیم‌های هفت‌گانه را زیر عنوان‌های جداگانه بررسی می‌کند و بلاد آن را به ترتیب حروف الفبا شرح می‌دهد. این بلاد، شامل نواحی، سرزمین‌ها، مناطق جغرافیایی، کشورها، استان‌ها، شهرها، شهرک‌ها، روستاها، جزایر، کوه‌ها، دژها، ساختمان‌ها و آثار تاریخی می‌گردد و در میان همه اینها بسیاری از جاها واقعی و تاریخی است و برخی داستانی یا افسانه‌ای، مانند «جزیره زنان» در چین. مؤلف در هنگام یاد کردن از هر مکان تاریخی، مطالب بسیاری درباره آن به میان می‌آورد: روایات جاهلی، داستان‌های محلی، احادیث نبوی، کاریزها، فرآورده‌های صنعتی و کشاورزی، پرندگان، رویدادها، عالمان، ادیبان، شاعران برخاسته از آن و شعرهای سروده درباره آن. قضاوت وی درباره مردمان مناطق بر اساس عواطف و احساسات شخصی است. در مجموع این کتاب حاوی اطلاعات جغرافیایی، ادبی، تاریخی و علمی فراوانی است و در آن گزارش‌هایی درباره شماری از شاعران ایرانی بزرگ و نام‌آور آمده است که از آن میان می‌توان اوحد الدین کرمانی، صدرالدین خجندی، رشیدالدین وطواط، انوری، فردوسی، حکیم عمر خیام، ناصر خسرو، نظامی گنجوی و خاقانی شروانی را نام برد. آغاز: بسمله، العز لک و الجلال لکبریائک و العظمة لشانئک و الدوام لبقائک انجام: و السلام علی محمد خاتم النبیین خیر صحب و آل و علی آله و اصحابه و اولاده و اتباعه و احبائه و البائه صلوة زاکیه متوالیه چاپ: وستنفلد آن را در گوتنگن 1848-1850م با پیشگفتار آلمانی؛ بیروت، دار صادر، مأخوذة عن الطبعة الاروبية، 1960م، 665ص شرح و حواشی: 1- آثار البلاد و اخبار العباد (ترجمه) = بحر البلدان = تحفة العجایب؛ طایری هروی، علی (-928) 2- آثار البلاد و اخبار العباد (ترجمه) = سیر البلاد؛ محمد مراد بن عبدالرحمان (-11) 3- آثار البلاد و اخبار العباد (ترجمه)؛ جهانگیر میرزا (1269-1222) 4- آثار البلاد و اخبار العباد (ترجمه) = عجایب الاقالیم؛ ناشناس 5- آثار البلاد (منتخب)؛ ناشناس [ترجمه عربی فرهنگ جغرافیائی خاوری کراچوسکی ص 359؛ آینده 264/6 و 419؛ الذریعة، 7/1؛ فهرست کتابهای چاپی عربی، مشار، 1-2؛ فهرستواره منزوی 161/1-162؛ کشف الظنون 9/1؛ معجم المطبوعات العربية و المعربة، 1508-1507/2.]