کتابچه غیبی

● کتابچه غیبی = دفتر تنظیمات = رساله غیبیه = خطاب به مشیرالدوله جعفر میرزا / حکومت و سیاست / فارسی ketābče-ye qaybī = daftar-e tanzīmāt = r.-ye qeybīye = xattāb be mošīr-od-dole jaʻfar mīrzā ملکم، 1249 - 1326 قمری malkam (1834 - 1908) تاریخ تألیف: میانه سال‌های 1275 تا 1276ق مؤلف که یکی از روشنفکران طرفدار غرب و مقیم دراسلامبول است درمقالاتی جداگانه علل عقب ماندگی و بی نظمی و عدم پیشرفت ایران را نسبت به ممالک اروپایی بررسی کرده و مقاله اول را خطاب به مشیرالدوله نگاشته است [مشیرالدوله در سال‌های تألیف این کتاب پس از برکناری میرزا آقا خان نوری رییس شورای وزیران ناصرالدین شاه بوده و در سال 1276ق عضو شورای دولتی شده است. وی در 1277ق با عنوان سفارت فوق العاده مأمور لندن شد]، وی دربرخی مقالات قوانین واصولی را که خود وضع نموده و یا از کتب دیگر اقتباس کرده برای نمونه آورده است. این اثر ظاهراً نخستین اثر ملکم است که آن را در 1275-1277ق بین 26 تا 28 سالگی نوشته است. هدف ملکم از نوشتن این رساله تشویق ناصرالدین شاه به انجام اصلاحات سیاسی و اداری بوده است. برخی در نسبت آن به ملکم تردید کرده‌اند.شامل: 1. جناب مشیر الدوله ...؛ 2. ایران نظم برنمی‌دارد ...؛ 3.قانون اول در ترکیب حکومت دولت ایران ...؛ 4. قانون دویم بشرائط وضع قانون ...؛ 5. قانون سوم در حقون ملت ...؛ 6. قانون چهارم در ترتیب مجلس تنظیمات ...؛ 7. قانون پنجم در تقسیم اختیار اجرا ...؛ 8.قانون ششم در ترتیب مجلس وزرا و تکالیف کلیه ایشان ...؛ 9.قانون دهم در احیای دولت ایران ...؛ 10.قانون یازدهم در اجتماع قوانین دولت ...؛ 11.قانون دوازدهم در بنیان ترتیب وزارتخانه ها ...؛ 12.قانون بیست و چهارم در ترتیب وزارت امورخارجه ...؛ 13. قانون بیست و ششم در تقسیم ممالک ایران ...؛ 14.قانون بیست و هفتم در ترتیب وزارت امور داخله ...؛ 15.قانون بیست و نهم در ترتیب دایره ضبطیه ...؛ 16.قانون سی و پنجم در ترتیب دیوانخانه ...؛ 17. قانون سی و و هفتم در قدرت عسکریه ایران ...؛ 18.قانون سی و هشتم در ترتیب وزارت جنگ؛ 19.قانون سی و نهم در ترتیب وزارت مالیات ...؛ 20. قانون چهلم در اصول قوانین و قواعد مالیه ...؛ 21.قانون چهل و یکم در وضع تعلیم ملی ...؛ 22.قانون پنجاه در ترتیب و تکالیف مجلس اداره ...؛ 23. قانون پنجاه و چهار در رفع فقر ایران ...؛ 24.قانون پنجاه و نه در ترتیب ضرابخانه و کسورپول ایران ...؛ 25. قانون شصت و هشت در طریقه بیع و شراء اموال دیوان ...؛ 26.قانون هفتاد وسه در فروش املاک خالصه دیوان ...؛ 27.قانون هفتاد و چهار در تیب بانک ... . آغاز: بسمله، جناب مشیرالدوله، اشخاصیکه شما را شناختند تاسف دارند که شما پیر شده اید و لی تاسف من در آنستکه شما چرا خسته شده اید انجام: همه گفتیم: این نقد بگیر و دست از آن نسیه بدار. چاپ: در ملحقات «کلیات» او، به کوشش استاد محیط طباطبائی، 1327ش؛ ایران، تهران، نشر نی، 1381، حجت الله اصیل، 1 [نسخه‌های منزوی 1659/2؛ فهرستواره منزوی 466/6 و 558/6]