الکاشف

● الکاشف = الجديد في الحكمة / منطق، فلسفه / عربی al-kāšif = al-jadīd fī-l ḥikma ابن کمونه، سعد بن منصور، - 683 قمری ebn-e kamūne, sa‘d ebn-e mansūr(- 1285) به درخواست: دولتشاه بن سیف الدین سنجر صاحبی کتابی است مختصر در منطق و فلسفه. وی پس از بحث در مسائل مربوط به منطق به طور خلاصه به بحث درامور عامه پرداخته است. دوانی در شرح الهیاکل سهروردی از کتاب الکاشف ابن کمونه نقل کرده، دشتکی نیز در شرح الهیاکل خود از آن یاد کرده است. بروکلمان در شمار آثار ابن کمونه (ذیل یک ص 768) از این کتاب یاد نکرده است. فلوگل در فهرست‌هایی که در ذیل کشف الظنون (مصحح خود او) آورده چند جا از «الکاشف ابن کمونه» نام برده است. الکاشف دارای هفت«باب» و هر باب دارای هفت«فصل»است: باب 1. فی آلة النظر المسی بالمنطق: فصل 1) ماهية المنطق و منفعته و امور ینتفع بها، 2) اکتساب التصورات، 3) القضایا و اقسامها، 4) فی لوازم القضیه عند انفرادها ...، 5) القیاس البسیط (در این فصل از شکل‌های قیاس سخن گفته)، 6) توابع الاقیسه (قیاسات مرکب)، 7) الصنایع الخمس ... البرهان و الجدل و ...؛ باب 2. الامور العامه للمفهومات کلها: فصل 1) الوجود و العدم و احکامها و اقسامها ...، 2) الماهية و تشخصها و ما تنقسم الیه ...، 3) الوحدة و الکثرة، 4) الوجوب و الامکان و الامتناع، 5) القدم و الحدوث ... الزمانی و الذاتی، 6) العلة و المعلول، 7) الجوهر و العرض؛ باب 3. اقسام الاعراض الوجودیة و الاعتباریه: فصل 1) المقادیر و الاعداد، 2) الکمیة غیر القارة، 3) فیما لایعتبر فیه من الکیفیات، 4) الکیفیات المحسوسه بالحواس الظاهرة، 5) فیما لیس من شأنه ان یحس بالحس الظاهر من انواع الکیف، 6) الاضافة، 7) الحرکه، اجود ما عرف به ماهية الحرکه انها خروج الشیء من القوة الى الفعل؛ باب 4. الاجسام الطبیعیه: فصل 1) مقولات الجسم الطبیعی و احکامه العامه، 2) العناصر و احوالها باعتبار الانفراد، 3) فی حال هذه العناصر عند امتزاجها، 4) الکائنات التی حدوثها من العناصر، 5) فیما یتکون عن العناصر، 6) اثبات المحدد للجهات و ذکر لوازمه، 7) الافلاک و الکواکب؛ باب 5. النفوس و صفاتها و آثارها: فصل 1) اثبات وجود النفس، 2) فیما یظهر عن النفس من القوى النباتیه، 3) قوى الحس و الحرکه، 4) القوى التی لا نعلمها حاصله، 5) المنامات و الوحی و الالهام، 6) ابدية النفس و احوالها، 7) اثبات النفوس السماویه؛ باب 6. العقول: فصل 1) ان العقل هو مصدر وجود النفوس کلها ...، 2) انه لولا العقل لما خرجت النفوس فی تعقلاتها فی القوة الى الفعل، 3) بیان استناد ما لا یتناهى من الحرکات الى العقل، 4) کیفت کون العقل مصدر الاجسام، 5) التشبه بالعقل هو غایة الحرکات السماویه، 6) العقل یحب ان یکون حیا مدرکا، 7) بیان کثرة العقول؛ باب 7. واجب الوجود: فصل 1) اثبات واجب الوجود (ابن کمونه ده طریق برای اثبات واجب الوجود لذاته یاد کرده)، 2) فی ان واجب الوجود واحد (وی شش دلیل اقامه کرده بر اینکه واجب الوجود نوع منحصر به فرد است)، 3) فی تنزیه واجب الوجود عما یجب تنزیهه، 4) فیما ینعت به واجب الوجود، 5) تبیین کون صفات الواجب لذاته لا یوجب کثرة، 6) کیفیه فعل واجب الوجود، 7) عناية واجب الوجود بمخلوقاته. آغاز: بسمله، قال العبد الفقیر ... سعد بن منصور بن سعد بن الحسن بن هبة الله بن کمونة ... أحمد الله تعالى حمدا یقرب إلى جنابه الکریم ... و بعد فقد اتفق أرباب العقائد العقلیة و الدیانات النقلیة أن الایمان بالله و الیوم الآخر و عمل الصالحات انجام: و توفقنی بجودک لما أکون به فی دار الخلود من الآمنین و بسعادة الأبد من الفائزین، و تدخلنی فی زمرة عبادک الصالحین، برحمتک یا أرحم الراحمین، و یا أکرم الأکرمین. و الحمد لله رب العالمین و صلواته علی ملائکته المقربین و أنبیائه و أولیائه أجمعین، و خصوصاً علی محمد و آله الطیبین الطاهرین. چاپ: به تصحیح حامد ناجی اصفهانی (تهران، موسسه پژوهشی حکمت و فلسفه ایران و موسسه مطالعات اسلامی دانشگاه آزاد برلین: 1387) [هدية العارفين 385/1]