قوانین جنگی (ترجمه)

● قوانین جنگی (ترجمه) / فنون نظامی / فارسی qavānīn-e jangī (t.) تبریزی، محمد علی، ق13 قمری tabrīzī, mohammad ‘alī(- 19c) اهداء به: ناصرالدین شاه قاجار تاریخ تألیف: 1280ق؛ محل تألیف: لندن ترجمه از فرانسه به قلم محمد علی تبریزی نایب آجودان باشی نظامی ایران دارای شش «مقدمه» و هشت «باب»: مقدمه 1. در تحصیل سررشته از هر یک علوم و صنایع، مقدمه 2. ظهور علم جنگ، مقدمه 3. وقایعات عهد گوستاو آدولف، مقدمه 4. وقایعات عهد لوئی چهاردهم پادشاه فرانسه، مقدمه 5. وقایعات عهد فردریك دوم پادشاه پروس، مقدمه 6. وقایعات عهد جمهوری فرانسه قبل از ظهور ناپلئون. مترجم در دیباچه در ضمن شکایت از مناسب نبودن مشاغل دولتی او با تحصیلاتش و این که با وجود تحصیلات و منصب نظامی غالب اوقات با مناصب غیرنظامی به سر می‌برد و فرصت آن نیافته آن چنان که آرزو دارد از تحصیلات خود در راه خدمت به وطن بهره‌برداری کند، می‌گوید: «در ایام اقامت در آنجا (در لندن به عنوان ترجمان اول سفارت کبری) ... از کتب نظامیه فرانسه ... یک نسخه کتابی را که پس از جنگهای بزرگ قوم و سیواستانبول ... تألیف و ترتیب یافته و حاوی برخی ملاحظات جدیده و عتیقه قشون گردانی ... می‌باشد به سنت تازگی و جامعیت برای پیشکش محقرانه خود منتخب ... به تاریخ یک هزار و دویست و هفتاد و دو از فرانسه به فارسی ترجمه کرده اینک به عنوان احتیاط از زلل و نقصان خود و زبان اعتراض نکته گیران به نام نامی اعلی حضرت ... ناصرالدین شاه ... مصدر و معنون می‌نماید امیدوار است به برکت نام نامی همایون از جمیع معایب ... مبری و مصون». آغاز: آغاز فهرست: فهرست مقدمات و ابواب و فصول کتاب علم جنگ ...؛ آغاز متن کتاب: کتاب علم جنگ. بسم الله الرحمن الرحیم و به نستعین. حمد و ثنا مخصوص بارگاه کبریائی است که حصار معرفتش خارج از حیطه تسخیر اوهام و عقول و رفعت کنگره جلالش بلندتر از امکان تصور صعود و نزول است ... و بعد اقل چاکران دربار جهاندار محمد علی تبریزی سرتیپ شارژدفر دولت جاوید آیت علیه مقیم دربار دولت بهیه انگلیس که مدتی بحکم حضرت خاقان خلد آشیان مبرور الیه الله تعالی در شهر پاریس پای تخت دولت فرانسه مشغول تحصیل علم نظام بوده و چندین سال بامید اینکه شاید مصور خدمتی برای دولت و ملت خود بشود باندازه وسع خود مراتب لازمه این تحصیل را بترتیب و تفصیل سیر کرده بحقیقت از هر خرمنی خوشه و از هر گوشه توشه برداشته است پیوسته آرزوی این را داشته و دارد که بشکرانه این مقوله توجه و عنایتی که اولیای دولت علیه در حق این بنده کمین مبذول و بعواطف تربیت مواصف خود مشمول فرموده اند این بنده نیز وسیله و تقریبی بدست آورده مأثر تحصیل قلیله خود را که بمعنی نتایج مساعی جمیله اولیای دولت علیه است در میان سپاه نظام انجم احتشام و سایر عساکر نصرت مأثر ثریا انتظام بتقلید استادان این و تقلد تجربیات ایشان منتشر و شایع ساخته حق نعمت ملوکانه را که در حق این بنده مبذول افتاده است هدر و ضایع نسازد ... تا اینکه باز باقتضای ضرورت بعنوان نیابت اول سفارت سنیه یک چندی مأموریت لندن پای تخت دولت انگلیس بهمرسانده در ایام اقامت آنجا ... برانیم واداشت نمود که اقلا در این ایام فراغت تحفه و متاعی که مناسب آرزومندیهای چندین مدت و قابل عرض حضور اولیای دولت ابد آیت باشد تدارک کرده وقت مراجعت همراه خود از بی سامانی ارمغان آورد ... علیهذا از کتب نظامیه فرانسه ... بسبب تازگی و جامعیت برای پیشکش محقرانه خود منتخب ... بتاریخ یکهزارو دویست و هشتاد هجری از فرانسه بفارسی ترجمه کرده اینک بعنوان اعتذار از زلال و نقصان خود و زبان اعتراض نکته گیران بنام نامی اعلیحضرت ... ناصرالدین شاه قاجار اداءالله النصر و التایید ... مصدر و معنون می‌نماید ... اما الترجمه ... مقدمه اول - چون سررشته کامل بهمرسانیدن از هر یک علوم و صنایع قبل از مطالعه تاریخ آن ممکن نیست علیهذا باید اولا جستجو و مشخص نمود که این علم چه بوده و چه شدهاست تا در اصطلاحات آن سررشته بهمرسیده در بیانات متعلقه بآن معطلی رو ندهد والا قرنها و سالها تکمیل آن بتعویق افتاده و هر چه زحمت کشیده باشند بی ثمر خواهد شد. علمی که از همه علوم بترقی ملل و عامه ناس مؤثرتر بوده است علم جنگ است از تاریخ می‌توان مشاهده کرد که این علم در عهد فیلیپ و اسکندر و در ایام رومیها و قیاصره چه بوده است ... انجام: فصل سیم در بیان حمله کمین - حمله کمین را قبل از آنکه صاحب منصب در خیال خود متصور سازد لازم است که از عدت و قوت دشمن و اصناف قشون و حالت نظم آنها اطلاع درست حاصل نماید ... یک صاحب منصب زیرک و باهوش و کار دیده که از نکات و رموز فن خود وقوف تمام داشته باشد در ترسیم نقشه این جنگ بحسب ندرت از مقتضای حالت تخلف میکند اما صاحب منصبی که این وقوف را نداشته باشد راه نما بودن و تقاضای وقت هم برای او بی ثمر است. روز دوشنبه بیست و نهم شهر صفرالمظفر 1282 در لندن تسوید این اوراق باتمام رسید. راقمه میرزا علی منشی سفارت سنیه دولت علیه مقیم لندن.