قنديل الخيال

● قنديل الخيال = فانوس الخيال فی ارائة عالم المثال / فلسفه / فارسی، عربی qandīl-ol xīyāl = fānūs-ol xīyāl fī erā’at-e ‘ālam-el mesāl شریف لاهیجی، قطب الدین محمد بن علی، - 1097 قمری šarīf-e lāhījī, qotb-od dīn mohammad ben ‘alī(- 1686) تاریخ تألیف: جمادی الثانی 1077ق رساله‌ای است در اثبات عالم و اشباح مثالیه با استناد به احادیث معتبره به نقل از کتاب‌های کافی و تهذیب و نقل اقوال و اشعار فلاسفه و عارفانی چون ملاصدرا، عبدالرزاق لاهیجی، مولوی، ابن عربی، شیخ محمود شبستری، عطار و ... . مؤلف که دارای مشرب عرفانی بوده در این رساله زبان فارسی و عربی را به یکدیگر در آمیخته و گاهی به مناسبت موضوع اشعاری از سروده‌های فارسی خود را نیز آورده است. وی در مقدمه کتاب چنین آورده است: «ثم بينا حقيقة هذا العالم على ما ذهب اليه حكماء الاشراق و عرفه المتالهة من الفرق الصوفية الموحدة بمجاهداتهم الذوقية و تحققوه بمشاهداتهم الكشفية و انت تعلم ان ارباب الارصاد الروحانية اعلى قدرا و ارفع شآنا من اصحاب الارصاد الجسمانية ...». محقق فرزانه مرحوم محدث ارموی در مقدمه تفسیر لاهیجی بهاءالدین لاهیجی را همان قطب الدین لاهیجی دانسته است. آغاز: 1: بسمله، و به ثقتی احمدک یا من ليس لك في العوالم العلوية و السفلية شبه و لا مثال و اشكرك يا من لا يعتريك للابداع و الاختراع و التكوين كلال و لا ملال ... و بعد فيقول ... قطب الدين محمد بن شيخ على الشريف الديلمي اللاهيجي انه لما كانت النفوس المجردة الانسانية بعد المفارقة من الابدان العنصرية المعبر عنها بالموت الطبيعى ... تتعلق باشباح مثالية تشابه تلك الابدان ... فدعانی امثالها الى تحریر رسالة موجزة في تحقیق عالم المثالى الصور الشبحية ... فاوردنا اولا نبذا من الاحاديث ... مع ترجمتها بلسان الفارسى ثم بينا حقيقة هذا العالم على ما ذهب اليه حكماء الاشراق و عرفه المتالهة من فرق الصوفية الموحدة ... انجام: 1: خاتمة المقال العالم المثالى ... لا يتناهى عجائبه ... لذا يستوجب الصارف اوقاته العزيزة لتشريحه و توضيحه و تبیینه ان يخاطب بما انشد لبعض الشعراء بالنظم الفارسی.تو کار زمین را نکو ساختی ×× که بر آسمان نیز پرداختی [الذریعه 100: 16 و 17: 173، مقدمه تفسیر لاهیجی ص 57؛ فهرستواره منزوی 201/6 که آن را رساله «مثالیه نوریه» که آن را از بهاء الدین لاهیجی دانسته اند، یکی دانسته است و همان عناوین را برای این رساله آورده است؛ الذریعة 206/15 و 100/16؛ طبقات اعلام الشيعة 498/5 و 697/6؛ ریاض العلماء 124/5]