القضاء و القدر

● القضاء و القدر / کلام و اعتقادات / عربی al-qaḍā' wa-l qadar حسن بصری، 21 - 110 قمری hasan-e basrī (643 - 729) رساله حاضر، نامه‌ای است از حسن بصری به امام حسن بن علی (ع) و پاسخ امام به او درباره قدر و سرنوشت، و سپس نامه همو به عبدالملک بن مروان (جلوس 65-86ق) در پاسخ نامه وی، که به او نوشته بود: «درباره قدر سخنی از تو شنیده‌ام که گذشتگان و یاران پیامبر نگفته‌اند؛ و امیرمؤمنان، از تو دیندار و فقیه چنین گفتاری را دور می‌بیند. خود چنین می‌گویی یا از یاران پیامبر آموختی و یا از قرآن گرفتی؟ ما تا کنون چنین سخنی نشنیده‌ایم، باید چگونگی را برای ما بنویسی». بصری در آغاز می‌خواهد که او از فرمانبران خدا باشد و سپس درباره قدر و آزادی خواست مردمی سخن می‌راند و از آیت‌های قرآن گواه می‌آورد که بدی از بندگان است و خدای دادگر و مردم در گرو کردار خویش می‌باشند. مرحوم دانش پژوه این رساله را به عنوان «رسالة فی القضاء و القدر» معرفی کرده، ولی سزگین از آن به عنوان «رسالة فی القدر» یاد کرده است. آغاز: بسمله و به نستعین. قیل کتب الحسن البصری رحمة الله علیه الی الامام أبی محمد الحسن بن علی صلوات الله علیه یابن رسول الله ان الله جعلکم السفن الجارية فی اللجج الغامرة يلتجى الیکم اللاجی و یقتدی بحبلکم ... فکتب الیه الحسن (ع). من الحسن بن علی الی الحسن البصری، أما بعد فانه من لم یؤمن بالقدر خیره و شره و حلوه و مره من الله فقد کفر ... و قيل کتب عبدالملک بن مروان الی حسن ابن أبی الحسن البصری - رحمة الله علیه - من عبدالملک أميرالمؤمنين الى حسن بن أبی الحسن، سلام علیکم، أما بعد فانی أحمد الیک الله الذی لا اله الا هو چاپ: تحقیق محمد عماره، در رسائل العدل و التوحید، جلد اول (قاهره، دارالهلال: 1971م)