الاستيعاب فی الاسطرلاب

● الاستيعاب فی الاسطرلاب = استيعاب الوجوه الممكنة فی صنعة الاسطرلاب / اسطرلاب / عربی al-istī‘āb fī-l-usṭurlāb = istī‘āb-ul-wujūh-il-mumkina fī ṣan‘at-il-usṭurlāb ابوریحان بیرونی، محمد بن احمد، 362 - 440 قمری abū-reyhān-e bīrūnī, mohammad ebn-e aḥmad (974 - 1049) اهداء به: ابوسهل مسیحی رساله‌ای است مهم در تاریخ نجوم اسلامی درباره بررسی و مقایسه روش‌های گوناگون ساخت انواع اسطرلاب که با رسالاتی چون «استیعاب فی علم (یا معرفة) الاسطرلاب» فرق دارد. مهمترین عناوین این رساله بدین شرح است: مسائل مختلفی درباره ساخت اسطرلاب از جمله رسم مدارات، رسم منطقة البروج روی عنکبوت، رسم رئوس کواکب ثابت بر عنکبوت، شناخت ابعاد ستارگان از معدل النهار و غیره، روش ابومحمد سیفی و ابومحمود حامد بن خضر خجندی در رسم دایره‌های سمت، تصحیح اسطرلاب‌های قدیمی و تنظیم آن برای زمان حاضر، ساخت اسطرلاب‌های زورقی، مسطری، صلیبی، لولبی، رصدی و مطبخ، ساخت اسطرلاب موسوم به کامل با تسطیح اسطرلاب، گزیده‌ای از کتاب ابوحامد صاغانی درباره تسطیح تام، رسم قطع مکافی (سهمی)، رسم قطع زاید (هذلولی) به نقل از کتاب السموت ابونصر منصور بن عراق، وصف پرگار تام و حرکات آن، رسم قطع ناقص (بیضی)، مکافی و زاید با پرگار تام، رسم صحیفه کسوفیه و ساخت دستگاهی برای شناخت زمان رؤیت هلال. آغاز: بسمله. الحمدلله حق حمده، و صلواته علی محمد نبیه و آله و اصحابه ... و بعد فهذا کتاب محمد بن احمد البیرونی فی استیعاب الوجوه الممكنة فی صنعة الاسطرلاب للانفس الصافية ذات نزوع و اشتیاق انجام: ان تعم العروض انشم نعم و بتمام هذه الالة تم انجاز الوعد بما وعدته و الوفاء بما ضمنته بعون الله و توفیقه و هو المحمود علی کل حال، و الصلاة علی محمد متصلاً بالعشی و الاصال، و علی آله و عزته اکرم العشیرة و اطهر آل. چاپ: تصحیح: محمد اکبر جوادی حسینی، مشهد، مجمع البحوث الاسلامیه، 1380ش [دائرة المعارف بزرگ اسلامی 13: 397؛ بیرونی‌نامه ص 54؛ کتاب‌شناسی ابوریحان از احمد سعید خان ترجمه عبدالحی حبیبی ص 560 و 94 و 101؛ بروکلمن ذیل 873/1 ش 56؛ الذريعة 36/2؛ الاسطرلاب گورگیس عواد: 157]