قصيدة التجائية

● قصيدة التجائية / شعر / فارسی، عربی، ترکی qaṣīdat-u iltijā'īya صفا، ابو الحسن بن کاظم، ق13 قمری ṣafā, ab-ol-ḥasan ebn-e kāzem(- 19c) قصیده رائیه ملمعی است در 19 بیت، به فارسی و عربی و ترکی که در دوره دوم جنگ‌های ایران و روسیه (شاید حدود سال‌های 1242-1241ق) سروده شده است. شاعر در این قصیده با ابراز انزجار از دشمنان اسلام به ویژه امپراتوری روسیه تزاری و بیان ضعف‌ها و بی‌توجهی مسلمانان در مواجهه با تهاجمات نظامی و فرهنگی اجانب به حضرات چهارده معصوم علیه السلام توسل جسته و یک به یک به مدح و مراثی آن بزرگواران پرداخته است. تخلص شعری وی «صفا» بوده که به عنوان نمونه در دو جا از تخلص خود یاد کرده است: «ای صفا جستی مدد بسیار امدادت نشد ×× از قلوب قاسيه زین فرقه بی ننگ و عار»؛ «ای امین بارگاه کبریائی عفو کن ×× کاندرین مطلب صفا سوء ادب کرد اختیار». چند بیت از این قصیده به عربی سروده شده که جهت آگاهی بیشتر از سبک و روش سرودن اشعار عربی صفا چند بیت آن را خواهیم آورد: «يا حبیب الله، إرحمنا، أغثنا في البلا ×× لا تذرنا أهل الكفر في وادى الصغار»؛ «سهمك لو لم يكن في الواقعة سهم القضا ×× لم يكن للخصم مقدوراً له منه الفرار»؛ «عرضنافى معرض التضييع و الله ×× ليس فينا غيرك يا سیدی حامی الزمان / يا امام المتقين يا ايها الشمس الشموس ×× یا غریب الممتحن یا ضامن ظبی القفار». این قصیده همچنین در برگیرنده ابیاتی زیبا و نغز به زبان ترکی آذری (آمیخته با لهجه‌های چغتایی و عثمانی) می‌باشد که برای نمونه ابیاتی از آن را می‌آوریم: «اشبو یولدن ایلمز درک گمان شکی عقل ×× کیم اولارغه قدورور بیر انتها و انحصار / سن قویاش و مبتلا کفرنک قرانقواسینه بز ×× یر یوزی بارجه سننک اوز قوللرینغکه بوله دار / بو مسیحا مقتداسی نصاری فرقه سی ×× بیزغه استعلادیلر ای هرای وای هوار». شاعر گرچه در این قصیده از حاکم وقت انتقاد نموده لیکن در پایان سروده‌های خویش به مدح فتحعلی شاه قاجار (1212-1250ق) پرداخته و چنین می‌گوید: «پادشا دادگر فتحعلی شه آنکه هست ×× بر نظم دین حق مصروف او را روزگار / آن شهنشاهی که هرگز بر نیامد از نیام ×× جز بدفع دشمنان دینش تیغ زرنگار». (محمود مرعشی نجفی) آغاز: بسمله، الحمدلله رب العالمین ... اما بعد چنین گوید چون چندیست که فرقه کفره روسیه میل به تسخیر بلاد اسلام نموده و از سمت تفلیس ... بسمله، بسکه بر جانم جفاها شد ز چرخ کج مدار ×× طبع را از زندگانی حاصل آمد انزجار ... انجام: چونکه مایوسی ز لطفت آمد آثار ضلال ×× یأسم از خود نیست چون هستم بسی امیدوار [الذریعة 109/17]