قرابادین

● قرابادین = ملتقط الادویة / طب / عربی qarābādīn = multaqiṭ-ul adwīya قلانسی، محمد بن بهرام، ق7 قمری qalānesī, mohammad ebn-e bahrām ( - 13c) مؤلف در دیباجه می‌گوید چون در بیشتر کتاب‌های قرابادین نام داروهایی آمده که کمیاب هستند و نام ادویه مشابه آنها ذکر نشده و نیز به وزن و اندازه و سایر خصوصیات علمی آن داروها اشاره نرفته ... لذا جهت سهولت دسترسی به آنها این کتاب را ساختم از روی کتاب‌های قانون، الحاوی و ... . در آن از کتاب‌های قانون والحاوی و کامل و منصوری و ذخیره و کفایه و ... یاد می‌کند. اگر مراد از کفایه همان کتاب کفایه مجاهدیه یا کفایه منصوری باشد که تألیف منصور بن محمد شیرازی متوفی 793ق است، پس مؤلف باید از دانایان قرن نهم هجری به بعد باشد. این کتاب شامل 49 «باب»: فی التقاط الادوية و ادخارها؛ فی احکام الاحراق؛ فی احکام الغسل؛ فی ترکیب الادوية المفردة و كيفية استعمالها فی الادوية المركبة؛ فی كيفية الاحراق و القلی و الشی و التمحیص؛ فی كيفية غسل الادوية الحجرية و غيرها؛ فی عمل الادهان التى يطبخ فيها الادوية و عمل الاضمدة و القيروطی؛ فی استخراج الادهان؛ فی طبخ السرطانات للمسلولين و استعمال الذراریج و اتخاذ دم التنيس؛ فی استخراج غسل البلادر و استخراج الشبرم و استخراج دخان الكندر؛ فی نظرية العود و اصلاح الدبق للاستعمال؛ فی حفظ المرارات عن العفونة و حفظ الشحوم و الادمغه؛ فی اتخاذ ماء الجبن و منافعه و كيفية استعماله؛ فی معرفة زمان ما يدرک فيه المعجونات؛ فی معرفة زمان ينتهى اليه قوة المركبات؛ فی منافع المطبوخ و الترياق و منافع العسل فيه؛ فی تجربة الترياق و الكافور؛ فی صفة مرق الافاعی المبرئة من الجذام؛ فی تفسير اسامی الادوية المركبة باليونانية؛ فی شرح اسامی الادوية المركبة بالعربية؛ فی البخورات و الدخن؛ فی المعاجين و الجوارشات؛ فی الربوب؛ فی المشمومات و العطوسات و السعوطات و النفوخات و القطورات؛ فی النطولات؛ فی الغرورات و المضوضات و علاج الفم؛ فی السنونات و الدلوكات و علاج الاسنان؛ فی الادوية الرعاف و علاج الانف؛ فی الحبوبات و الایارجات؛ فی القی و تدبيره و منافعه؛ فی الحقن و كيفية المحقنة و معرفة مقدارها و منافعها؛ فی الشيافات و الحمولات و الفرازج؛ فی الادهان؛ فی اللعوقات؛ فی الاشربة و المطبوخات؛ فی الاقراص و البنادقات؛ فی السفوفات؛ فی الزينة؛ فی الادوية العين؛ فی ذكر الادوية التى تقطع شهوة الطين و غيره من الشهوات الرديئة؛ فی علاج اللسوع طليا و المراهم و الاطلية و الاضمدة؛ فی الذرورات و الاكسرينات؛ فی جملة العلاج من شرب السموم؛ فی ابدال الادوية؛ فی طرد الحشرات؛ فی ذكر الخواص. آغاز: بسمله قال الامام العالم البارع بدر الائمة والدين شعار ارواح المسلمين سيدالفضلا فی العالمين محمد بن بهرام بن محمد القلانسی الطبيب سقى الله ثراه و جعل الجنة مثواه الحمدلله الحكيم القاهر العزيز القادر المتفرد بالازلية ... اما بعد فقد دعانی الى ان اجمع هذا المختصر انی رايت جل القرا فادينات ... انجام: قال ابوعبيدالله بن جبرئيل فى منتخباته من طبایع الحيوان و خواصها قد جرب هذا فصح و يعلل السكر حدا وا لله اعلم بالصواب چاپ: حلب، محقق: محمد زهير البابا، جامعة حلب، معهد التراث العلمى العربی، 1403ق. [معجم المؤلفين 122/9؛ الذريعة 60/17؛ مجله معهد المخطوطات 2/5 ص 322؛ مخطوطات الطب فی المتحف العراقی: 360؛ کتاب‌شناسی نسخه خطی پزشکی ایران228؛ دنا 154/8 (14 نسخه)]