قانون الادب

● قانون الادب / لغت / عربی به فارسی qānūn-ul adab تفلیسی، حبیش بن ابراهیم، ق 7 قمری taflīsī, hobayš ebn-e ebrāhīm ( - 13c) تاریخ تألیف: 548ق فرهنگ لغت عربی به فارسی دارای 29 «کتاب» به ترتیب ابتثی (کتاب الالف، کتاب الهمزة، کتاب بی، کتاب تی، الخ) تنظیم کرده و هر کتاب را نیز به نوبه خود به اعتبار اوزان نه گانه آتی الذکر به نه نوع تقسیم نموده است از این قرار: نوع 1. کلماتی که حرکات ماقبل آخر آنها به نصب است، نحو: اَبَ، تَبَ، ثَبَ؛ 2. کلماتی که حرکت ماقبل آخر آنها به رفع است، نحو: اُبُ، تُبُ، ثُبُ؛ 3. کلماتی که حرکت ماقبل آخر آنها به کسر است، نحو: اب، تب، ثب؛ 4. کلماتی که ماقبل آخر آنها الف ممدود است، نحو: آب، تاب، ثاب؛ 5. کلماتی که ماقبل آخر آنها ضمه ممدود است، نحو: أوب، تُوب، ثُوب؛ 6. کلماتی که ماقبل آخر آنها کسره ممدود است، نحو: ایب، تیب، ثیب؛ 7. کلماتی که ماقبل آخر آنها ساکن مسبوق به فتحه است، نحو: اَتب، اَثب، اَجب؛ 8. کلماتی که ماقبل آخر آنها ساکن مسبوق به ضمه است، نحو: اُتب، اُثب، اُحب؛ 9. کلماتی که ماقبل آخر آنها ساکن مسبوق به کسره است، نحو: اتب، اثب، احب. بعد از آن به مبحث اسماء پرداخته و در هر یک از انواع مذکور اسامی را به حسب تعداد حروف به ثنائی و ثلاثی و رباعی و سداسی و خماسی تقسیم و هر نوع را نیز مذیل به مبحث کنیه‌ها کرده است. سپس افعال را شرح داده و در آن ضمن توضیح معنی، ابواب آنها را نیز مشخص و از یکدیگر متمایز نموده (با گذاشتن یکی از اعداد 1 تا 6 بر روی هر باب)، و پس از فراغ از این همه، کتاب خود را با شرح فصول زیر به پایان رسانیده: 1. اندر دانستن نام‌های بزرگان و شعرای عرب از مرد و زن، 2. در معرفت بنیاد مصادر و اوزانش، 3. اندر دانستن اوزان جمع‌های قیاسی و طریق اوزان هر یک. (غلامعلی عرفانیان) آغاز: سپاس خدایرا را که قادر بر کمال است قدیم و توانا و بی زوال است کریم بزرگوار و ذوالجلال است خالق سموات و ارضین و جبال است [الذریعة 17/16 و 18/17؛ کشف الظنون 215/2؛ دفتر نیک نامه‌های عربی به فارسی ص 65؛ نسخه‌های منزوی 2013/3؛ دنا 8: 27-26]