شناسنامه کتاب‌شناختی اثر
قاطعة اللجاج فى تحقیق حل الخراج
qāṭi‘at-ul lijāj fī taḥqīq-i ḥall-il xarāj
72
نسخه ثبت‌شده
از قرن 10 تا 14 هـ.ق
مشاهده فهرست نسخه‌ها
↓
پیوند کوتاه:
/w/50570
شناسه یکتا در پایگاه فهارس: #50570
پدیدآور / مؤلف:
محقق کرکی، علی بن حسین
تاریخ و سده تألیف:
916 هـ.ق
مأخذ فهرست‌نویسی:
فنخا، ج 24، ص 686
تا 690
زبان و قالب:
عربی
رده‌های موضوعی:
فقه
عناوین دیگر و هم‌تراز:
الخراجية
(al-xarājīya)
معرفی و مشخصات کتاب‌شناختی اثر (در مأخذ فنخا)
رساله‌ای است استدلالی در مسأله «خراج و مقاسمه». سبب تألیف این است که مؤلف، مورد توجه و عنایت مخصوص شاه طهماسب صفوی بود و حضرتش را بر تمام اعلام عصر، مقدم داشت و فرمان معروفی را صادر کرد که وظائف و املاک بسیاری در عراق به وی تفویض شد؛ و به این جهت، موجب طعن و سخن برخی قرار گرفت؛ به این سبب این رساله را تألیف کرد. معاصر جلیلش، شیخ ابراهیم قطیفی، این رساله را به جمله «مثيرة العجاج كثيرة الاعوجاج» نکوهید و رساله‌ای در رد آن به نام «سراج الوهاج» نگاشت. در پنج «مقدمه» و «مقاله» و «خاتمه»: المقدمة: فی انواع الارضين؛ مقاله 1. حكم الاراضي المفتوحة عنوة؛ 2. اراضی الانفال؛ 3. تعیین الاراضی المفتوحة عنوة؛ 4. معنی الخراج؛ 5. حلية الخراج؛ الخاتمة: فی التوابع و اللواحق.
آغاز اثر
« بسمله، الحمدلله الذى اید کلمه الحق بالبراهين القاطعة و اعلى كلمة الصدق بالحجج اللامعة ... و بعد فانی لما توالی علی سمعی تصدی جماعة من المتسمين بسمة الصلاح و لمة من غوغاء المهج الرعاع اتباع کل ناعق الذين اخذوا من الجهالة بحظ وافر و استولى عليهم الشيطان فحل منهم فی سويداء الخاطر لتعريض العرض و تمزيق الاديم و القدح بمخالفة الشرع الكريم و الخروج عن سواء المنهج القويم حيث انا لزمنا الاقامة ببلاد العراق و تعذر علينا الانتشار فی الآفاق لاسباب ليس هذا محل ذكرها لم نجد بدا من التعلق بالقرية لدفع الامور الضرورية من لوازم متممات المعيشة ... و فى زماننا حيث استولی الجهل علی اكثر اهل العصر ... و كثرت جراتهم علی اهل الدین استخرت الله تعالی و كتبت فی تحقیق هذه المسئلة رسالة ... و لم اودع هذه الرسالة من الفتوى الا ما اعتقدت صحته ... و وسمتها بقاطعة اللجاج فى تحقیق حل الخراج و رتبتها علی مقدمات خمس و مقالة و خاتمة »
انجام اثر
« و لاشيئا منه لأن ذلك حق عليهم و الله أعلم بحقايق الامور ... من سنة ست عشرة و تسعمائة حامدا و مصليا. »
سوابق و چاپ‌های اثر
مشار، عربی 693: نشانی 2 چاپ؛ در مجموعه چاپ تهران در 1313ق، ص 15-44
شروح، حواشی و منظومه‌ها (در فنخا)
السراج الوهاج لدفع عجاج قاطعة اللجاج؛ قطیفی بحرانی، ابراهیم بن سلیمان (- 950)
مآخذ و منابع کتاب‌شناسی اثر
الذريعة 7/17 و 144/7
دنا 8: 9-707 (70 نسخه)
متن فنخا (فهرستگان نسخه‌های خطی ایران (فنخا))
● قاطعة اللجاج فى تحقیق حل الخراج = الخراجية / فقه / عربی
qāṭi‘at-ul lijāj fī taḥqīq-i ḥall-il xarāj = al-xarājīya
محقق کرکی، علی بن حسین، 890 - 940 قمری
mohaqqeq-e karakī, ‘alī ebn-e hoseyn (1486 - 1534)
تاریخ تألیف: دوشنبه 11 ربیع الثانی 916ق
رساله‌ای است استدلالی در مسأله «خراج و مقاسمه». سبب تألیف این است که مؤلف، مورد توجه و عنایت مخصوص شاه طهماسب صفوی بود و حضرتش را بر تمام اعلام عصر، مقدم داشت و فرمان معروفی را صادر کرد که وظائف و املاک بسیاری در عراق به وی تفویض شد؛ و به این جهت، موجب طعن و سخن برخی قرار گرفت؛ به این سبب این رساله را تألیف کرد. معاصر جلیلش، شیخ ابراهیم قطیفی، این رساله را به جمله «مثيرة العجاج كثيرة الاعوجاج» نکوهید و رساله‌ای در رد آن به نام «سراج الوهاج» نگاشت. در پنج «مقدمه» و «مقاله» و «خاتمه»: المقدمة: فی انواع الارضين؛ مقاله 1. حكم الاراضي المفتوحة عنوة؛ 2. اراضی الانفال؛ 3. تعیین الاراضی المفتوحة عنوة؛ 4. معنی الخراج؛ 5. حلية الخراج؛ الخاتمة: فی التوابع و اللواحق.
آغاز: بسمله، الحمدلله الذى اید کلمه الحق بالبراهين القاطعة و اعلى كلمة الصدق بالحجج اللامعة ... و بعد فانی لما توالی علی سمعی تصدی جماعة من المتسمين بسمة الصلاح و لمة من غوغاء المهج الرعاع اتباع کل ناعق الذين اخذوا من الجهالة بحظ وافر و استولى عليهم الشيطان فحل منهم فی سويداء الخاطر لتعريض العرض و تمزيق الاديم و القدح بمخالفة الشرع الكريم و الخروج عن سواء المنهج القويم حيث انا لزمنا الاقامة ببلاد العراق و تعذر علينا الانتشار فی الآفاق لاسباب ليس هذا محل ذكرها لم نجد بدا من التعلق بالقرية لدفع الامور الضرورية من لوازم متممات المعيشة ... و فى زماننا حيث استولی الجهل علی اكثر اهل العصر ... و كثرت جراتهم علی اهل الدین استخرت الله تعالی و كتبت فی تحقیق هذه المسئلة رسالة ... و لم اودع هذه الرسالة من الفتوى الا ما اعتقدت صحته ... و وسمتها بقاطعة اللجاج فى تحقیق حل الخراج و رتبتها علی مقدمات خمس و مقالة و خاتمة
انجام: و لاشيئا منه لأن ذلك حق عليهم و الله أعلم بحقايق الامور ... من سنة ست عشرة و تسعمائة حامدا و مصليا.
چاپ: مشار، عربی 693: نشانی 2 چاپ؛ در مجموعه چاپ تهران در 1313ق، ص 15-44
[الذريعة 7/17 و 144/7؛ دنا 8: 9-707 (70 نسخه)]
شرح و حواشی:
1- السراج الوهاج لدفع عجاج قاطعة اللجاج؛ قطیفی بحرانی، ابراهیم بن سلیمان (- 950)
نسخه‌های خطی این اثر
72 نسخه| ردیف | کتابخانه و مرکز نگهداری | شماره نسخه | کاتب | تاریخ کتابت | نوع خط | برگ | مشاهده |
|---|---|---|---|---|---|---|---|
| 1 |
مدیر شانه چی
مشهد
|
18/1 | بی‌کاتب | بی‌تاریخ | نسخ | - | شناسنامه ← |
| 2 |
مروی
تهران
|
838/4 | بی‌کاتب | بی‌تاریخ | - | - | شناسنامه ← |
| 3 |
دائرة المعارف
تهران
|
1853-عکسی | بی‌کاتب | بی‌تاریخ | نستعلیق، شکسته | 13 | شناسنامه ← |
| 4 |
گلپایگانی
قم
|
1399/2-8/109 | بی‌کاتب | بی‌تاریخ | نستعلیق | 23 | شناسنامه ← |
| 5 |
رضوی
مشهد
|
2798 | بی‌کاتب | بی‌تاریخ | نسخ | 8 | شناسنامه ← |
| 6 |
فیضیه
قم
|
1290/7 | بی‌کاتب | بی‌تاریخ | - | 17 | شناسنامه ← |
| 7 |
مجلس
تهران
|
7367/3 | بی‌کاتب | بی‌تاریخ | نسخ | 35 | شناسنامه ← |
| 8 |
مجلس
تهران
|
5344/3 | بی‌کاتب | بی‌تاریخ | - | 15 | شناسنامه ← |
| 9 |
مجلس
تهران
|
2968/3 | عباس پسر صادق | 1327ق | نسخ | 78 | شناسنامه ← |
| 10 |
رضوی
مشهد
|
20631 | سید احمد بن محمد رضا حسینی | دوشنبه 13 جمادی الاول 1321ق | نستعلیق | 11 | شناسنامه ← |
| 11 |
دائرة المعارف
تهران
|
1651/6-عکسی | ابن محمد باقر موسوی حسینی | 1318ق | نسخ | 57 | شناسنامه ← |
| 12 |
مجلس
تهران
|
5147/2 | محمد مهدی زرقانی شیرازی | 1315ق | نسخ | 22 | شناسنامه ← |
| 13 |
گلپایگانی
قم
|
2871/4-53/81 | غلامحسین | 22 جمادی الثانی 1312ق | نستعلیق | 15 | شناسنامه ← |
| 14 |
مجلس
تهران
|
165 خوئی | ابراهیم بن محمد حسین قزوینی | 1309ق | ثلث | 64 | شناسنامه ← |
| 15 |
مرعشی
قم
|
4221/2 | قاسم بن ابراهیم طاوسی کنجوی | ربیع الثانی 1308ق | نستعلیق | 12 | شناسنامه ← |
| 16 |
رضوی
مشهد
|
32072/4 | بی‌کاتب | 1307ق | نسخ | 15 | شناسنامه ← |
| 17 |
سپهسالار
تهران
|
7502/6 | محمد علی کرمانشاهی | 1304ق | نسخ | 43 | شناسنامه ← |
| 18 |
مرعشی
قم
|
6984/2 | ابراهیم اصفهانی | قرن 14 | نسخ | 21 | شناسنامه ← |
| 19 |
مدرسه حبیبیه
فردوس
|
73/5 | سید حسین بن سید علی موسوی | 2 رمضان 1290ق | نسخ | 16 | شناسنامه ← |
| 20 |
ملک
تهران
|
1690/4 | بی‌کاتب | با تاریخ 1272ق | نسخ | 19 | شناسنامه ← |
| 21 |
رضوی
مشهد
|
7620 | جعفر موسوی مشهور به ابوالقاسم | 1268ق | شکسته نستعلیق | 14 | شناسنامه ← |
| 22 |
مرعشی
قم
|
1519/1 | محمد صادق بن محمد موسوی | جمعه 18 رمضان 1264ق | نسخ | 20 | شناسنامه ← |
| 23 |
ملک
تهران
|
2710/6 | محمد حسن بن محمد حبیب قاینی | دوشنبه 24 ذیحجه 1259ق | شکسته نستعلیق | 14 | شناسنامه ← |
| 24 |
عمومی
ساری
|
154/8 | بی‌کاتب | 1257ق | نسخ | - | شناسنامه ← |
| 25 |
دانشگاه
تهران
|
2949/3 | محمد طاهر بن محمد صالح حسینی مازندرانی | جمادی الثانی1252ق | نستعلیق | 8 | شناسنامه ← |
| 26 |
دانشگاه
تهران
|
903/6 | عبدالکریم بن ابوالحسن خوراسکانی | پنج‌شنبه 6 محرم 1214ق | - | 20 | شناسنامه ← |
| 27 |
مروی
تهران
|
859/2 | بی‌کاتب | قرن 13 | - | - | شناسنامه ← |
| 28 |
مرکز احیاء
قم
|
4186/1 | بی‌کاتب | قرن 13 | نسخ | 12 | شناسنامه ← |
| 29 |
مرعشی
قم
|
10168/2 | بی‌کاتب | 966ق (گویا این تاریخ در نسخه اصل بوده و باید نسخه ما از قرن سیزدهم باشد) | نسخ | 15 | شناسنامه ← |
| 30 |
رضوی
مشهد
|
13238 | بی‌کاتب | قرن 13 | نسخ | 44 | شناسنامه ← |