قابوسنامه

● قابوسنامه = نصیحت نامه / اخلاق / فارسی qābūs-nāme = nasīhat-nāme عنصر المعالی، کیکاوس بن اسکندر، - 462 قمری ‘onsor-ol-ma‘ālī, keykāvūs ebn-e eskandar ( - 1070) اهدا به: گیلان شاه ( فرزند مؤلف) تاریخ تألیف: 475ق در اخلاق و کشورداری است برای فرزندش گیلان‌شاه که با خطاب «ای پسر» آغاز می‌شود و در چهل و چهار «باب» نگاشته است: 1. اندر شناختن راه ایزد سبحانه و تعالی؛ 2. اندر آفرینش و ستایش پیغمبران؛ 3. سپاس داشتن از خداوند نعمت؛ 4. فزونی طاعت از راه توانش؛ 5. شناختن حق پدر و مادر؛ 6. فزونی گهر در آموختن؛ 7. پیشی جستن از سخندانی؛ 8. یاد کردن پندهای انوشیروان عادل؛ 9. پیروی و جوانی؛ 10. خویشتن‌داری و تربیت خوردن؛ 11. آئین شراب خوردن؛ 12. مهمان کردن و مهمان شدن؛ 13. مزاح کردن و نرد و شطرنج باختن؛ 14. عشق ورزیدن؛ 15. تمتع کردن؛ 16. آئین گرمابه رفتن؛ 17. خفتن و آسودن؛ 18. نخجیر کردن؛ 19. چوگان زدن؛ 20. آئین کارزار کردن؛ 21. جمع کردن مال؛ 22. امانت نگاهداشتن؛ 23. بنده خریدن؛ 24. عقار خریدن؛ 25. چهارپا خریدن؛ 26. زن خواستن؛ 27. فرزند پروردن؛ 28. آئین دوست گزیدن؛ 29. اندیشه از دشمن کردن؛ 30. عفو و عقوبت و حاجت روا کردن؛ 31. طالب العلمی و فقیهی و مذکری و قضا کردن؛ 32. بازرگانی وتجارت کردن؛ 33. تربیت کردن علم طب؛ 34. علم نجوم و هندسه؛ 35. آئین شاعری؛ 36. آئین خنیاگری؛ 37. خدمت پادشاه که حاشیت باشی؛ 38. آداب ندیمی پادشاهان؛ 39. آداب کاتب و شرط کاتبی؛ 40. آئین و شرط وزیری؛ 41. شرط سپهسالاری؛ 42. آئین شرط پادشاهی؛ 43. آئین دهقانی و هر پیشه؛ 44. آئین جوانمردی. آغاز: بسمله الحمدلله رب العالمین و الصلوة و السلام علی محمد و آله ... اما بعد چنین گوید جمع کننده این پندها امیر عنصر المعالی کیکاوس بن اسکندر بن قابوس ... با فرزند خویش گیلانشاه. انجام: از هر دری فصلی یاد کردم از چهل و چهار باب و بدانکه از جوانی تا پیری عادت من چنین بوده و شصت و سه سال عمر بدین سیرت سر آوردم و آغاز این کتاب اندر سنه خمس و سبعین و اربعمأة اتفاق افتاد ... اگر این پندهای من بشنوی و نپسندی و کاربندی بر تو ستم نیست آنکس که خدایتعالی او را نیکبخت آفریده است خود بخواند و بداند و بپذیرد و کار بندد که هر چه من گفتم جمله علامت نیکبختان است اندر دو جهان ایزد تعالی بر من و بر تو و بر نویسنده و بر خواننده این کتاب رحمت کناد ... و خشنودی من اندر تو رساناد بهر دو جهان. چاپ: مشار 3856/3 (19 چاپ)؛ بمبئی، سنگی، 1321، رقعی، 199ص؛ به تصحیح غلامحسین یوسفی، تهران، انتشارات علمی و فرهنگی 1378ش (چاپ دهم) [نسخه‌های منزوی 1655/2 (28 نسخه)؛ مشترک پاکستان (2 نسخه)؛ فهرستواره منزوی 549/6؛ دنا 8: 3-5 (55 نسخه)] شرح و حواشی: 1- قابوسنامه (منتخب)