الاستدراک

● الاستدراک = ذیل اکمال الکمال = اکمال الاکمال / رجال / عربی al-istidrāk = ḏayl-u ikmāl-il kamāl = ikmāl-ul ikmāl ابن نقطه، محمد بن عبدالغنی، 579 - 629 قمری ebn-o noqta, mohammad ebn-e ‘abd-ol-qanī (1184 - 1232) وابسته به: الاکمال فی رفع الارتیاب؛ ابن ماکولا، علی بن هبة الله (475-421) تکمله‌ای است بر «الاکمال فی المختلف و المؤتلف من اسماء الرجال» ابن ماکولا، در ذکر رجالی که ابن ماکولا بدانها تصریح نکرده یا بعضی را ثقه دانسته و خلاف آن بر مؤلف ثابت شده و جز آن، تا عصر مؤلف، در ابواب متعدد به ترتیب اسمائی که تشابه در کتابت دارند و ضبط آنها. در موضوع «المختلف و المؤتلف فی اسماء الرجال» ابوالحسن علی بن عمر دار قطنی بغدادی (-385ق) کتابی به‌همین نام تالیف نموده (هدیة العارفین 684/1)، پس از او عبدالغنی بن سعید بن بشرازدی مصری (- 409ق) دو کتاب به نام‌های «المؤتلف و المختلف فی اسماء نقلة لحدیث» و «المشتبة فی النسبة» تالیف کرد، بعد از این ابوبکر احمد بن علی ثابت معروف به خطیب بغدادی (-463ق) نوشته‌های دار قطنی و ازدی را تکمیل، و کتابی به‌نام «المؤتنف فی تکملة المؤتلف و المختلف» تالیف نموده است، سپس امیر ابو نصر علی بن هبة الله بن علی بن جعفر عجلی بغدادی، معروف به‌ابن ماکولا، کتاب خطیب بغدادی را تهذیب و تصحیح و تکمیل نموده و کتابی به‌نام «الاکمال فی رفع الارتیاب عن المؤتلف و المختلف من الاسماء و الکنی و الانساب» تألیف کرده، ابن نقطه هم ذیلی در دو جزء بر کتاب «اکمال» ابن ماکولا نوشته است که از آن به‌نام‌های «الاستدراک» و «المستدرک» و «اکمال الاکمال» و «تکمله الاکمال» اسم برده‌اند. آغاز: . اما بعد فاعلم و وفقک الله للخیرات انی نظرت فی کتاب الامیر ابی نصر علی بن هبة ... المعروف بابن ماکولا الذی جمع فیه کتب الحفاظ المتقدمین ... فوجودته قد بیض فیه تراجم و استشهد رحمه الله قبل ان یلحقها ... فاستخرت الله فی جمع ابواب تشتمل علی ما وصل الی من ذلک و سطر تها علی وضع کتابه [کشف الظنون 1637/2؛ هدیة العارفین 112/2؛ زرکلی اعلام 80/7؛ معجم المؤلفین 179/10؛ بروکلمان 39/1]