فوائد الاشیاء

به نظر می‌آید این کتاب گزیده‌ای از کتاب «فواید الاشیاء» ابوالمظفر محمد فرزند المستنصر طبیب هروی باشد (فهرستواره 3611/5) که شاید ان ترجمه و گزیده‌ای از «دفع مضار الاغذیه» یا «منافع الاغذیه» ابن سینا (یا رازی) است. «فواید الاشیاء» دو مقاله دارد. مقاله اول 21 باب (عناوین پانزده باب مقاله اول آن بسیار شبیه پانزده باب مقاله اول نسخه حاضر است) و نیز چهار بخش طبیعت، منفعت، مضرت، دفع مضرات دارد و مقاله دوم در 17 باب. «فواید الاشیاء» در منابع با اختلاف در نام مؤلف و کتاب تکرار شده است: «نزهة الملوک» (فهرستواره 3930/5) که آغاز آن نسبت به نسخ دیگر کامل‌تر است و نسخه دانشگاه (186/17) از امین الدوله رشیدالدین اوتاجی است و «خواص اغذیه و اشربه و اشیاء» (فهرستواره 3843/5 و مشترک 428/1) که یک نسخه آن از خواجه رشید وطواط است و ابواب رساله حاضر بیشتر شبیه «نزهة الملوک» است. دارای سه «مقاله»: مقاله 1. در هفده «باب»: 1) نان‌های گوناگون و دانه‌ها؛ 2) آب‌ها؛ 3) شراب‌های مست‌کننده؛ 4) بوی‌های خوش و عرق‌ها؛ 5) پوستین‌ها؛ 6) گوشت‌ها؛ 7) اندام‌های جانوران؛ 8) ماهی‌ها؛ 9) میگوها و آش‌های پخته؛ 10) کام‌ها و ریحاها (ریحان‌ها)؛ 11) شیر و آنچه از او کنند؛ 12) خایها و آنچه از او کنند؛ 13) تریها؛ 14) توابل؛ 15) میوه‌های تر؛ 16) میوه‌ها و نقل‌های خشک؛ 17) حلواها و شیرینی‌ها؛ مقاله 2. در هفت «باب»: 1) داروها که در منفعت نان‌ها کنند؛ 2) داروها که در دفع مضرت نان‌ها کنند؛ 3) داروها که دفع مضرت شراب‌ها کنند؛ 4) آنچه در باب سپیده مرغ کنند؛ 5) در باب داروها که در میوه تر کنند؛ 6) اندر داروها که باب میوه ها خشک کنند؛ 7) اندر طعامها که چون به هم خورند زیان دارد؛ مقاله 3. در دوازده «باب»: 1) منفعت جماع و مضرت؛ 2) وقت‌های ستوده و ناستوده؛ 3) شکل‌های ستوده و ناستوده؛ 4) اندر چیزها که قوت مجامعت چیزهایی که قون مجامعت ببرد ...؛ 10) آنچه بار نهادن آسان کند. مقاله اول در جداول هفت خانه از طول و چهار خانه از عرض که در این چهار خانه نام‌های طبایع، منفعت، دفع مضرت آمده و نیز تعداد خانه‌های هر باب در یکی از این خانه‌ها آمده است.