استخراج ضمیر

● استخراج ضمیر = الخبی و الضمیر / هیئت / فارسی estexrāj-e zamīr = al-xabī wa-ḍ-ḍamīr طبری، محمد بن ایوب، - 485 قمری tabarī, mohammad ebn-e ayyūb (- 1093) رساله‌ای در گفتن ضمیر دیگری و پیدا کردن پنهان‌شده (= خبی). طبری در آغاز، 5 سبب برای در خطا افتادن گوینده ضمیر و خبی و سپس شرط‌هایی که پرسنده و یا پاسخ دهنده (گوینده) را باید تا استخراج صواب آید، یاد می‌کند و می‌گوید تاکنون در این معنی تصنیفی جداگانه نشده. آغاز: بسمله، الحمدالله رب العالمین. اما بعد چنین گوید محمد بن ایوب حاسب طبری که بسیار کسان را دیدم راغب بودند بر استخراج ضمیر ... که کسی در دل اندیشه کند و یا در کف دست چیزی پنهان کند غیری از آن بگوید ... و ندانستند که ... این معنی سخت آسان است بر کسی که علم نجوم بغایت داند هر چند که این طریقی است از جمله جزئیات احکام نجوم و شاید که در وی خطا افتد به وقتها از بهر پنج سبب اول عمر دراز ... تا بر وی محیط تواند شد دوم آنکه هر کس در این علم دعوی کند و گویند که دانیم و ندانند بوقت برهان ... درمانند ... پس چون ما دیدیم که هیچکس از متقدمان در این معنی تصنیفی نکرده اند که بر آن اعتماد توان کردن و در کتب متقدمان یاد کرده اند خواستم که رساله‌ای مفرد در این باب ... یاد کنم ... بعبارت هر چه سبک تر و بر تأکیدهاء هر چند درست‌تر. انجام: جمله بدینگونه باشد که یاد کردیم. [فهرستواره منزوی 2795/4]