الفقهية المستطرفة

● الفقهية المستطرفة = الفية = درر البهية / فقه، شعر / عربی al-fiqhīyat-ul mustaṭrafa = alfīyya = durar-ul bahīyya اعرجی، محسن بن حسن، 1130 - 1227 قمری a‘rajī, mohsen ebn-e ḥasan (1718 - 1812) تاریخ تألیف: 1288ق منظومه‌ای کوتاه در هزار بیت که در بیان احکام و مباحث مهم فقه امامیه و منسوب به سید محسن بن حسن اعرجی کاظمی است؛ احتمال انتساب آن به مولی محسن بن محمد سمیع سبط علم الهدی فیض و معاصر اعرجی نیز خالی از وجه نیست. مرحوم آقا بزرگ در الذریعة (121/8) چنین آورده: «این منظومه به سید محسن اعرجی نسبت داده شده و نسخه‌ای از آن در کتاب‌های مولی محسن بن سمیع به خط وی وجود دارد که جد آقا محمدمهدی کرمانشاهی است». منظومه‌ای در اصول فقه با همین وزن و عباراتی شبیه این در منابع به نام محسن بن سمیع کرمانشاهی ثبت شده که احتمال اتحاد ناظم هر دو بسیار می‌باشد. این منظومه به نام سید محسن اعرجی صاحب المحصول به سال 1271 به چاپ رسیده است. از دیباچه منظومه چنین استفاده می‌شود که نام آن همین «الفقهیه ...» است، اما به نام «الدرر البهیه» و «منظومه فقهیه» نیز معرفی شده است. مشتمل بر: طهارت، صلات، زکات، خمس، صوم، حج، بیع، نکاح، طلاق، عتق، ذبیحه، اطعمه و اشربه، شهادات، اقرار، ارث، حدود و دیات. آغاز: سبحانه من محسن بالنعم ×× قبل وجوبها بفضل الکرم / احمده شکرا علی نواله ×× مصلیا علی النبی و آله / و بعد هذی درر بهیه ×× ارجوزة الفية فقهيه / نظمت تسهیلا لضبط الطالب ×× و الله ارجو غایة المطالب / سمیتها الفقهیة المستطرفة ×× یوجب ضبطها مزید المعرفه / ... الفقه علم بفروع دیننا ×× عن قطع او ظن لنا قد بینا انجام: و حيث من الله بالاتمام ×× على الضعيف احقر الانام / ... احمده مسبحا بما يجب ×× شكراله و الشكر للشكر يجب / ... فسلم الله و صلى دائما ×× عليهم ما الدهر كان قائما. چاپ: مشار عربی، صص 349-350؛ ایران، تهران، 1304ق، سنگی، جیبی، [7ص، در انجام الدرة المنظومه بحرالعلوم]؛ ایران، 1271ق، سنگی، جیبی؛ ایران، 1347ق، با تصحیح و مقابله محمدعلی بن آخوند مولی صادق تبریزی، سنگی، جیبی، 1+7ص (در انجام الدرة النجفية: صص 160-166)؛ ایران، تبریز، سنگی، خشتی، 4ص، بدون تاریخ [دنا 1118/7-1119 (26 نسخه)؛ الذریعة 489/1 و 121/8؛ با عنوان «ارجوزة فی الفقه» و 121/8 با عنوان «الدرر البهیة فی فقه الامامیة؛ الكرام البررة 307/3]