استخراج جيب

● استخراج جيب = استخراج جيب واحدة باعمال المؤسسة على قواعد الهندسية و الحسابية / رياضيات / عربی istixrāj-u jayb = istixrāj-u jayb-in wāḥida bi-a‘māl-il mu’assisa ‘alā qawā‘id-il hindisīya wa-a ḥisābīya قاضی زاده رومی، موسی بن محمود، - 815 قمری qāzī-zāde rūmī, mūsā ebn-e maḥmūd (- 1413) در شرح و تحریر و تکمیل رساله «جیب درجه واحده» غیاث الدین جمشید (م-832) است که بنا بر نوشته قاضی‌زاده در دیباجه، این رساله از الهامات غیاث الدین جمشید بود و چون از شدت ایجاز از حد الغاز گذشته بود به توضیح و تحریر نیاز داشت. غیاث الدین جمشید در دیباچه «مفتاح الحساب» نام این رساله را در جمله تألیفات خود یاد می‌کند و در حاشیه نسخه چاپی (صفحه 3 مفتاح الحساب چاپ تهران) چنین آمده است: «غیاث الدین جمشید رساله‌ای در استخراج جیب درجه واحده تا تاسعه در نهایت دقت نگاشته اما آن را بر اثر کوتاهی عمر به پایان نرسانید. قاضی زاده آن را تکمیل و شرح کرد.» ابوالقاسم قربانی مؤلف «کاشانی‌نامه» این نظر را رد کرده و در اثبات آن که او رساله خود را به پایان برد دلائلی اقامه نموده است. آغاز: بسمله احمده علی جزیل انعامه و جمیل اکرامه ... و بعد فهذه رسالة فی استخراج جیب درجه واحده باعمال مؤسسه علی قواعد هندسیه و حسابیه قد الهم بها الاخ الاعز ... غیاثا جمشید و المبرزون فی الصناعه. ..مع تکثر العدد و توفر العدد ... لم يحرموا حول تحقيقه ... حتى اقل بعضهم ليس الى معرفة وتر ثلث القوس ... طريق لكن لما كان فى كلامه ايجاز ... وجب على من طريق الاخوه ان ابسط ما ذكره و اكشف ما ستره انجام: و ننقص الحاصل من ثلثة امثاله فالباقي هو الجيب المطلوب و لنختم الكلام ههنا حامدون لولی الحمد و مصلین على نبى العهد و وصیه و آلهما ائمه الهداه لامته چاپ: همراه رساله «سلم السماء»، چاپ سنگی [کاشانی نامه 200]