فسوة الفصیل

● فسوة الفصیل = الالفية = منظومة فسوة الفصیل = الفیه عینکی / شعر / عربی، فارسی fasvat-ol fasīl = al-alfīya = manzūme-to fasvat-ul fasīl = alfīye-ye ‘eynakī نیر ممقانی، محمد تقی بن محمد، 1247 - 1312 قمری nayyer-e mamaqānī, mohammad taqī ebn-e mohammad (1832 - 1895) مرحوم صدر الاسلام محمد امین خوئی کاتب نسخه شماره 12275 مرعشی در دیباچه این کتاب می‌نویسد: منظومه‌ای است فکاهی و ادبی و فوق العاده مضحک و شیرین، با بعد اجتماعی و سیاسی، زیرا این منظومه برای نشان دادن وضعیت و اخلاق و افکار و اعمال و افعال و رسوم و عادات، بالاخره جریان امور سیاست و تمدن جامعه و عصر معهود بطبقاتهم، بهترین نمونه تاریخی است که هیچگونه شرح و بیان، یک موضوعی را هرگز نمی‌تواند به این درجه روشن و مجسم و آشکار بنمایاند. در عین مشتمل است بر بدایع نکات و محاسن شعری و ادبی امثال جاریه ترکی و کنایات و مجازات رقیقه و تشبیهات و استعارات دقیقه و رموز و اشارات و امثال و قضایای فوق العاده لطیف و مناسب و کلمات و جملات و وقایع و نوادر حکایات بسیار نغز و شیرین که تأمل و تدبر در حواشی و اطراف آنها هر آینه مزایا و خبایایی را در نظر محسوس و مجسم می‌نماید که بسی نکات و رموز سیاسی و اجتماعی و روحی و تاریخی و ادبی را می‌توان از آنها استفاده نمود. مرحوم صدر الاسلام خوئی در بخش دیگری از دیباچه یاد شده می‌افزاید: «پس از ختم کلام، لازم دیدم که یک جمله را تذکر ... به طور افواهی و غیرمستقیم گفته می‌شود که این منظومه گرچه به اسم مرحوم حجة الاسلام معروف شده است ولی اصل آن، به طور کمپانی و اجتماعی ساخته شده؛ چهار نفر از ادبای وقت، این منظومه را به نام «الفیه»، هر یک از آنها دویست و پنجاه بیت متعهد شده که بسازد، یکی از این چهار نفر مرحوم حجة الاسلام بوده و دیگر مرحوم نقیب الاشراف و آقای سید ... و مرحوم سید التجار آقای ... و مرحوم شمس المعالی ... و شما می‌دانید که این روایت را عجالة نمی‌توان به هیچ وجه قابل قبول و اعتماد دانست، و گذشته از این روایت هم گفته معتبری ندارد». این منظومه حدوداً 500 بیت می‌باشد، ولی در برخی منابع «الفیه» نامیده شده است. (سید محمود مرعشی) آغاز: قال التقی الهاشمی نسبا ×× بقیة الماضین من طباطبا / ابن أبی القاسم ذی النجاد ×× و شیخ الاسلام باذرباد / هذا کتاب فسوة الفصیل ×× الفه فی عام سجقان ئیل انجام: و لیک هذا آخر الکلام ×× لانه من احسن الختام چاپ: ارمغان، 8 (1306) [الذریعة 224/16؛ دانشمندان آذربایجان 389؛ المآثر و الآثار 175؛ اعلام الشیعة 266/1؛ دنا 1016/7 (16 نسخه)؛ فهرستواره منزوی 223/10] شرح و حواشی: 1- شرح الفیه عینکی