الفرائد و القلائد

● الفرائد و القلائد = العقد النفیس و نزهة الجلیس = الفرائد و القلائد فی احکام الرئاسة و انتظام السیاسة / اخلاق / عربی al-farā’id wa-l qalā’id = al-‘iqd-un nafīs wa nuzhat-ul jalīs = al-farā’id wa-l qalā’id fī aḥkām-ir rīyāsa wa intzām-is sīyāsa ثعالبی، عبدالملک بن محمد، 350 - 429 قمری sa‘ālebī, ‘abd-ol-malek ebn-e mohammad (962 - 1038) سخنان کوتاه و سودمند بزرگان در اخلاق و کشورداری و مثال‌ها و پند و اندرزها. در فهرست تألیفات ثعالبی کتابی به این نام دیده نشد، شاید بخشی از کتاب «التمثیل و المحاضر» وی باشد. کتابی مختصر در هشت «باب»: 1. الاستعانه علی العقل و العلم؛ 2. الاستعانه علی الزهد و العباده؛ 3. الاستعانه علی ادب اللسان؛ 4. الاستعانه علی ادب النفس؛ 5. الاستعانه علی مکارم الاخلاق؛ 6. الاستعانه علی حسن السیره؛ 7. الاستعانه علی حسن السیامه؛ 8. الاستعانه علی حسن البلاغه. بروکلمان کتابی به نام «کتاب آداب» در شمار مؤلفات ثعالبی یاد می‌کند و می‌گوید: «آن را برای حمدونی وزیر سلطان مسعود غزنوی نوشته» ولی نسخه‌ای از آن را نشان نداده است. در منابع و فهارس موجود نام این رساله با عناوین مختلف یاد شده و در بسیاری از نسخه‌ها به عبدالملک بن محمد ثعالبی (- 429ق) نسبت داده شده است و با عنوان‌هایی چون: الامثال = الفرائد و القلائد = العقد النفیس. در مجموعه رسائل وی در بیروت به سال 1317ق نیز در مصر به چاپ رسیده است. در برخی از نسخه‌ها به ابوالحسن محمد یا ابوعلی حسن بن علی بن ابراهیم اهوازی (معاصر ثعالبی)، ابوالحسن علی بن حسین رخجی، نشوان بن سعید حمیری یمنی (- 573ق)، رشیدالدین و طواط، ابوالحسن احمد بن حسین بن علی (زنده: 867ق) و ابواسحاق احمد بن ابراهیم و فخر رازی نیز نسبت داده شده است. یادآوری می‌شود: «احاسن المحاسن» به نام ابوالحسن بن حسین رخجی ضمن خمس رسائل به سال 1301ق به چاپ رسیده و اندکی با الفرائد و القلائد همخوانی ندارد. در کشف الظنون (14/1) از «احاسن المحاسن فی المحاضرات» از عبدالملک ثعالبی نام برده شده که دارای 24 باب است و آغاز آن نیز «الحمدلله مرسل قطرات نیسان الاحسان» می‌باشد و با آن احاسن المحاسن مذکور، همخوانی ندارد. جهت بررسی بیشتر به بیانات ارزشمند استاد عبدالحسین حائری در فهرست کتابخانه مجلس شورای اسلامی (85/22) رجوع شود. آغاز: بسمله. الحمدلله العلی الکبیر القوی القدیر العلیم الخبیر السمیع البصیر منشیء کل شیء و مبیده و مبدء کل حی و معیده ... اما بعد فان احق ما نطق به اللسان و اعرب عنه البیان ... ما زاد فی شدة البصیرة و عاد بصحة السریرة و طرق طرایق العدل و بین حقایق الفضل و صار تذکرة للاخیار و مزجرة للاشرار و قوة لاولی الالباب و مادر للآداب و اری الادب ادبین ادب شریعة و ادب سیاسة فادب الشریعة ما ادى الى قضاء الفرض و ادب السیاسة ما اعان علی عمارة الارض ... و قد جمعت فی هذا الکتاب الذی صنفته من حلاوة الالفاظ و حلاوة الکلام و الکلم و سمیته العقد النفیس و نزهة الجلیس فاوله الفوائد و القلائد و هی ثمانیة ابواب و تذکر فی کل باب ما یشتمل علیه من الحکم ... چاپ: مصر، 1327ق، 88ص؛ معجم المطبوعات 658/1؛ مصر 1328؛ و طبع بهامش نثر النظم و حل العقد له ايضا؛ وفى دار الکتب المصریة: الفوائد و القلائد و یسمی الفوائد و القلائد مخطوط تألیف ابی سعید نشوان الحمیری. [بروکلمان 339/1 و ذیل 501/1؛ نصیحت نامه غزالی چاپ همایی 88؛ تعلیقات حدائق السحر از عباس اقبال 89 -90؛ کشف الظنون: الفوائد و القلائد؛ معجم المطبوعات: 657-658؛ معجم المؤلفین 247/3 و 235/9؛ دنا 903/7 (با انتساب به سه نفر)]