نسخه آزمایشی پایگاه فهارس نسخه‌های خطی • دربردارنده بیش از ۷۶ هزار اثر و ۴۳۸ هزار نسخه خطی
شناسنامه کتاب‌شناختی اثر

اسباب حدوث الحروف

asbāb-u ḥudūt-il ḥurūf
21 نسخه ثبت‌شده از قرن 6 تا 14 هـ.ق
مشاهده فهرست نسخه‌ها ↓
/w/4814
شناسه یکتا در پایگاه فهارس: #4814
تاریخ و سده تألیف: نامشخص
مأخذ فهرست‌نویسی: فنخا، ج 3، ص 217 تا 218
زبان و قالب: عربی
رده‌های موضوعی: فلسفه
عناوین دیگر و هم‌تراز:
معرفة حدوث الحروف (ma‘rifat-u ḥudūt-il ḥurūf) مخارج الحروف (mxārij-ul ḥurūf) مخارج الصوت (mxārij-uṣ ṣawt)

معرفی و مشخصات کتاب‌شناختی اثر (در مأخذ فنخا)

به‌خواهش: ابو منصور محمد بن علی بن عمر بن جبان رساله‌ای است در چگونگی حروف، شامل شش «فصل»: 1. حدوث صوت؛ 2. سبب حدوث حروف؛ 3. تشریح حنجره و زبان؛ 4. اسباب حرف از حروف؛ 5. حروف مشبهه به این حروف؛ 6. در این‌که این حروف گاهی از حرکاتی غیرنطقی شنیده می‌شوند. دکتر مهدوی سه کتاب یا سه روایت با این نام می‌شناساند که سومین آنها مطابق این رساله است. این رساله نیز بیش از یک تحریر دارد. آغاز1: بسمله. الحمدلله وحده حمداً يستأهله بعظمة ذاته و بسعة رحمته و فیضان جوده و صلوته علی نبیه محمد و آله و بعد فلیس کل قابل هدیته محتاجاً الیها و لاکل طالب تحفة. فاقداً لها بل ربما آثر الغنی فی ذلک اکرام الفقیر و توخی الکبیر به البسط من الصغیر و الشیخ الکریم و الاستاذ ابومنصور محمد بن علی بن عمر ادام الله فضله آغاز2: بسمله، ما کل من يقبل هدیه او اتهب شیئا یکون عادما لذلک الشیء فقد يقبل الغنى من الفقير عرضا ... و الاستاذ ابومنصور محمد بن علی بن عمر بن جبان طلب منی طلب مباسطة لاطلب افتقار أن أکتب له الحاصل عندی من معرفة حدوث الحروف و اختلافها فى المسموع فى رسالة موجزة انجام1: و الياء عن قلع الاجسام اللينة المتلاصقة بعضها ببعض و اظن انى قد بلغت الكفاية و عبرت عن المقدار الذى نبلغه من المعرفة تقرباً الى الشيخ الكريم الاستاذ جعلنى الله فداه فههنا اختم الرسالة متوكلا على الله فهو حسبى و نعم الوكيل انجام2: و يسمع اكثرها من الطيور و من لغات أهم شبيهة اللغات بنغم الطيور. و الظن انى قد بلغت الكفاية و عبرت عن المقدار الذى تبلغه معرفتى فجاز ان اختم الرسالة. تمت رسالة مخارج الصوت و الحروف لابى على، رح.
سوابق و چاپ‌های اثر
قاهره، 1332ق و 1348ق
مآخذ و منابع کتاب‌شناسی اثر
الذریعة 11/2 فهرست آثار ابن‌سینا (مجله معارف، دوره نهم شماره 2) الاوقاف العامة موصل 93/2 مهدوی، فهرست مصنفات 30 دنا 1: 716 (27 نسخه: بعضی از نسخه‌ها مربوطه به رساله «حدوث الحروف» ابن‌سیناست که خلط شده)

متن فنخا

● اسباب حدوث الحروف = معرفة حدوث الحروف = مخارج الحروف = مخارج الصوت / فلسفه / عربی asbāb-u ḥudūt-il ḥurūf = ma‘rifat-u ḥudūt-il ḥurūf = mxārij-ul ḥurūf = mxārij-uṣ ṣawt ابن سینا، حسین بن عبدالله، 370؟ - 428 قمری ebn-e sīnā, ḥoseyn ebn-e ‘abd-ol-lāh (981 - 1038) به‌خواهش: ابو منصور محمد بن علی بن عمر بن جبان رساله‌ای است در چگونگی حروف، شامل شش «فصل»: 1. حدوث صوت؛ 2. سبب حدوث حروف؛ 3. تشریح حنجره و زبان؛ 4. اسباب حرف از حروف؛ 5. حروف مشبهه به این حروف؛ 6. در این‌که این حروف گاهی از حرکاتی غیرنطقی شنیده می‌شوند. دکتر مهدوی سه کتاب یا سه روایت با این نام می‌شناساند که سومین آنها مطابق این رساله است. این رساله نیز بیش از یک تحریر دارد. آغاز1: بسمله. الحمدلله وحده حمداً يستأهله بعظمة ذاته و بسعة رحمته و فیضان جوده و صلوته علی نبیه محمد و آله و بعد فلیس کل قابل هدیته محتاجاً الیها و لاکل طالب تحفة. فاقداً لها بل ربما آثر الغنی فی ذلک اکرام الفقیر و توخی الکبیر به البسط من الصغیر و الشیخ الکریم و الاستاذ ابومنصور محمد بن علی بن عمر ادام الله فضله آغاز2: بسمله، ما کل من يقبل هدیه او اتهب شیئا یکون عادما لذلک الشیء فقد يقبل الغنى من الفقير عرضا ... و الاستاذ ابومنصور محمد بن علی بن عمر بن جبان طلب منی طلب مباسطة لاطلب افتقار أن أکتب له الحاصل عندی من معرفة حدوث الحروف و اختلافها فى المسموع فى رسالة موجزة انجام1: و الياء عن قلع الاجسام اللينة المتلاصقة بعضها ببعض و اظن انى قد بلغت الكفاية و عبرت عن المقدار الذى نبلغه من المعرفة تقرباً الى الشيخ الكريم الاستاذ جعلنى الله فداه فههنا اختم الرسالة متوكلا على الله فهو حسبى و نعم الوكيل انجام2: و يسمع اكثرها من الطيور و من لغات أهم شبيهة اللغات بنغم الطيور. و الظن انى قد بلغت الكفاية و عبرت عن المقدار الذى تبلغه معرفتى فجاز ان اختم الرسالة. تمت رسالة مخارج الصوت و الحروف لابى على، رح. چاپ: قاهره، 1332ق و 1348ق [الذریعة 11/2؛ فهرست آثار ابن‌سینا (مجله معارف، دوره نهم شماره 2)؛ الاوقاف العامة موصل 93/2؛ مهدوی، فهرست مصنفات 30؛ دنا 1: 716 (27 نسخه: بعضی از نسخه‌ها مربوطه به رساله «حدوث الحروف» ابن‌سیناست که خلط شده)]

نسخه‌های خطی این اثر

21 نسخه
ردیف کتابخانه و مرکز نگهداری شماره نسخه کاتب تاریخ کتابت نوع خط برگ مشاهده
1
مجلس
تهران
599/5 نوح بن یوسف بن علی سیرافی چهارشنبه 15 رجب 569ق نسخ - شناسنامه ←
2
دانشگاه
تهران
1094/5-ف و 4760/1-ف نامشخص - - - شناسنامه ←
3
دانشگاه
تهران
230/4-ف الحوفی المتطبب اوایل شعبان 570ق نسخ 6 شناسنامه ←
4
مهدوی
تهران
587/15 بی‌کاتب قرن 6 نسخ 6 شناسنامه ←
5
ملک
تهران
4651/10 بی‌کاتب قرن 7 نسخ - شناسنامه ←
6
دانشگاه
تهران
1091/15-ف نامشخص - - - شناسنامه ←
7
دانشگاه
تهران
438/14-ف بی‌کاتب شاید اوایل قرن 7 - 7 شناسنامه ←
8
دانشگاه
تهران
1190/2-ف بی‌کاتب مقابله شده در 697ق - 10 شناسنامه ←
9
دانشگاه
تهران
2264/25-ف بی‌کاتب قرن 10 - 3 شناسنامه ←
10
مدرسه غرب
همدان
1187/29 بی‌کاتب قرن 10 یا 11 نسخ 4 شناسنامه ←
11
دائرة المعارف
تهران
371/2-عکسی و 437/2-عکسی و 359/2-عکسی نامشخص - - - شناسنامه ←
12
مجلس
تهران
4547/16 بی‌کاتب با تاریخ 1021 نستعلیق 8 شناسنامه ←
13
مجلس
تهران
634/27 بی‌کاتب 1043ق نستعلیق - شناسنامه ←
14
چهل ستون
تهران
319/2 بی‌کاتب 1077ق - 7 شناسنامه ←
15
ملی
تهران
9/7 محمد نصیر 1106ق - 19 شناسنامه ←
16
دانشگاه
تهران
2794/16-ف نامشخص - - - شناسنامه ←
17
عبدالعظیم
تهران
620/4 یدالله کجوری نظرپاک 1352ق شکسته نستعلیق 8 شناسنامه ←
18
مجلس
تهران
6914/4 بی‌کاتب بی‌تاریخ نسخ 3 شناسنامه ←
19
الهیات
مشهد
475/3 بی‌کاتب بی‌تاریخ نسخ - شناسنامه ←
20
دانشگاه
تهران
1149/5 بی‌کاتب بی‌تاریخ تعلیق 4 شناسنامه ←
21
ملی
شیراز
78-ح/595/5 بی‌کاتب بی‌تاریخ نستعلیق 5 شناسنامه ←