فتح الرحمان بترجمة القرآن

● فتح الرحمان بترجمة القرآن / تفسیر / فارسی fatḥ-ur raḥmān be-tarjemat-el qur'ān شاه ولی الله، احمد بن عبدالرحیم، 1114-1176؟ قمری šāh valī-yol-lāh, aḥmad ebn-e ‘abd-or-raḥīm (1703-1763) ترجمه‌ای است از قرآن کریم با اشارات اندکی به تفسیر برخی از آیات شریفه. این ترجمه از دقیق‌ترین و شیواترین ترجمه‌های قرآن مجید است. دهلوی تمام سعی خویش را مبذول داشته است تا آیات به طور دقیق و مطابق با اخبار صحیح ترجمه و تفسیر شود چنان‌که خود در مقدمه می‌نویسد: «اما بعد نصیحت و نیک‌خواهی مسلمانان در هر زمان و در هر مکان رنگی دیگر دارد و اقتضاء دیگر می‌نماید ... و در این زمانه که ما در آنیم و در این اقلیم که ما ساکن آنیم نصیحت مسلمانان اقتضا می‌کند که ترجمه قرآن عظیم به زبان فارسی سلیس و روزمره متداول بی‌تکلیف فضیلت‌نمایی و بی‌تصنع عبارت‌آرایی، بغیر تعرض قصص مناسبه و به غیر ایراد توجیهات متشعبه تحریر کرده شود تا خواص و عوام همه یکسان فهم کنند ... و طریق تحریر در این کتاب آن است که هر آیتی جدا نوشته شد مقرون به ترجمه آن و در ترجمه آن لسان متعارف و روزمره متداول اختیار نموده آمد و هر چه زیاده از تحت اللفظ است اگر یک دو کلمه است به لفظ یعنی یا مثل آن متمیز ساخته شد و اگر کلامی است مستقل اول مترجم گوید و آخر به لفظ و الله اعلم معلم کرده شد و مهما امکن در قصص متعلقه قرآن اکتفا بر یک دو فقره لازم دیده شد و در اسباب نزول از قصص مطوله متعلقه قرآن اکتفا بر یک دو فقره لازم دیده شد و در اسباب نزول از قصص مطوله نکته انتزاع نموده شد و تا امکان رعایت سیاق آیات ضروری دانسته آمد و استمداد این کتاب در آنچه متعلق به نقل است از اصح تفاسیر محدثین که تفسیر بخاری و ترمذی و حاکم است کرده شد و تا امکان از اخبار ضعیفه و موضوعه احتراز نموده شد و قصص اسرائیلیه را که از علمای اهل کتاب منقول است نه از حدیث خیر البشر علیه و علی آله الصلوات و التسلیمات داخل کرده نشد الا درجایی که کشف معنی به غیر ایراد آن نمی شود ... و این ترجمه ممتاز است از ترجمه‌های دیگر به چند وجه یکی آن که نظم قرآن را به مثل مقدار آن فارسی متعارف ترجمه کرده شد با اظهار مراد و لطافت تعبیر و از آنچه در ترجمه‌های دیگر یافت می‌شود از اطناب عبارت ترجمه و رکاکت تعبیر و اعجام مراد به قدر امکان احتراز نموده شد. دیگر آن که سایر تراجم از دو حالت خالی نیست یا ترک کرده‌اند قصص متعلقه به قرآن مطلقا یا استیفاء جمیع آن نموده‌اند و در این ترجمه متوسط اختیار نموده شد ... سوم آن که از توجیهات متنوعه توجیه اقوی به اعتبار عربیت و اصح به اعتبار علم حدیث و علم فقه و اقل در صرف از ظاهر اختیار نموده شد ... چهارم آن که این ترجمه به وجهی واقع شده است که شناسنده نحو از آن اعراب قرآن و تعین محذوف و مرجع ضمیر و محل لفظی که در عبارت مقدم و مؤخر کرده شده است می‌تواند دانست و آن که شناسنده نحو نیست از اصل غرض محروم نماند. پنجم آن که ترجمه‌های قدیم خالی از دو حالت نیستند یا ترجمه تحت اللفظ می‌باشند یا ترجمه حاصل المعنی و در هر یکی وجوه خلل بسیار در می‌آید و این ترجمه جامع است در دو طریق و هر خللی را از آن خلل ها علاجی مقرر کرده شده ...». برای نمونه به یک مورد از ترجمه او اشاره می‌شود: «و لکم فی القصاص حیوة یا اولی الألباب لعلکم تتقون و شما را به سبب قصاص زندگانی است ای خداوندان خرد تا باشد که پرهیز کاری کنید مترجم گوید اهل جاهلیت شریف را در مقابله وضیع نمی کشتند و در مقابله شریف چند کس از وضیع می‌کشتند خدای تعالی نازل فرمود که حکم الهی اعتبار مماثله است در اجناس کشتگان به این معنی که احرار را حکم جداست ... پس اگر بعض ورثه عفو کنند یا از کشتن گذشته خون بها قبول نمایند ولی دم را باید که به حسن معامله مطالبه کند نه به درشتی و قاتل را باید که به خونخواهی ادا کند. نه به بدخوئی». (غلامی مقدم) آغاز: بسمله، حمد نا محدود خدائی را تبارک و تعالی که به رأفت تامه قرآن را برای بندگان خود نازل فرموده تا مرضی خود از نا مرضی باز شناسند