فتاوی قراخانی

● فتاوی قراخانی = فتاوی فیروزشاهی / فقه/فارسی، عربی fatāvī-ye qarāxānī = fatāvī-ye fīrūz-šāhī یعقوب مظفر کهرامی [یا] کرامی، گردآورنده: قرآن خوان [یا] قراخان. این کتاب بایستی همان «فتاوی قراخانی یا فتاوی قرآن خوانی یا فتاوی فیروزشاهی» باشد که به گفته منزوی در فهرست مشترک نسخه‌های خطی فارسی پاکستان (625/14): «اصل آن از یعقوب مظفر کهرامی یا صدر الملة و الدین (بن) یعقوب مظفر (کراهی، کهرامی) که پیش از آنکه کار خود را از سواد به بیاض در آورد درگذشته است و نسخه نزد بازماندگان در آستانه نابودی بوده است تا اینکه گردآورنده، که نامش در نسخه‌ها گوناگون آمده است، به نام قراخان یا قرآن خوان به لطایف الحیل نسخه را از بازماندگان نگارنده به دست آورده و گروهی از دانشمندان روزگار را گرد آورده و آن را ترتیب می‌دهد. تنها وجه مشترک میان نسخه‌ها همین داستان است، چه نام کتاب و نگارنده اصل و گردآورنده گوناگون آمده است. همین داستان در دیباچه فقه فیروزشاهی نیز آمده است ... درباره روزگار نگارنده متن گفته شده از روزگار فیروزشاه خلجی (695-688ق) و گردآورنده از روزگار علاءالدین خلجی (716-695 یا 715ق) بوده‌اند ...». عناوین این کتاب به صورت کتاب، باب و فصل است و در ذیل هر یک، چند استفتاء فارسی آمده سپس پاسخ آن به عربی از منابع اهل سنت که نام هر منبع نیز ذکر شده آمده است. برخی از عناوین آن به ترتیب، چنین است: «کتاب طهارت، باب الغسل، فصل فی الآبار، باب المسح، باب التیمم، کتاب الصلوة، باب الاذان، فصل فی استقبال القبلة، باب صفة الصلوة، باب ما یفسد الصلوة و مکره فیها، باب سجدة التلاوة، باب العیدین، باب الجمعة، باب التراویح، باب الجنائز، باب صلوة المسافر، کتاب الزکوة، باب صدقة الفطر، باب الصوم ...». از کتاب‌های الواقعات الحسامية، الفتاوی الظهیریة، فتاوی خلاصه ابویوسف، محیط، الفتاوی الناصرية، الفتاوی السراجیة، فتاوى المغنى، الفتاوى النوازل، شرح الطحاوی، الفتاوى البدیعة، جامع صغیر خانی، الفتاوی الظهیریة الولوالجية ظهیرالدین اسحاق بن ابی بکر حنفی (- 701ق) و جز آن نقل کرده است. در کشف الظنون تنها به عنوان «فتاوی قرآن خوانیه» و در موضع دیگر «قرآن خوانیه فارسی فی الفروغ» آمده است. این کتاب ممکن است «فقه شاهی یا فقه ابراهیم شاهی» شهاب الدین احمد بن عمر دولت آبادی نباشد زیرا نسخه «ابراهیم شاهی» در کشف الظنون (3/1) این‌گونه آغاز شده: «الحمدالله الذی رفع منار العلم و اعلى مقداره» و در فهرست مشترک نسخه‌های خطی فارسی پاکستان (641/14) آغازش چنین است: «حمد بیحد و ثنای بیعد که از قیاس انفاس افزون است و از مساس احساس بیرون، مر خداوند ... اما بعد، میگویی ... احمد بن محمد بن حمید الملقب به نظام ...». [کشف الظنون 1228/2، 1324؛ فهرست کتابخانه رضا رامپور در هند 112/1]