الفتاوی

● الفتاوی = منقولات فقهی / فقه / ترکی و عربی al-fatāvā = manqūlāt-e feqhī جمالی، علی بن احمد، - 932 قمری jamālī, ‘alī ebn-e aḥmad (- 1526) مجموعه‌ای از فتاوی فقهی فقیهان اهل سنت بر مبنای حنفیان با عناوین «مسئلة، الجواب» به عربی و ترکی با لهجه عثمانی است که از سرچشمه‌های مختلف همچون المحیط سرخسی، ملتقی الابحر، البحر الرائق، خزانة الروايات، خلاصة، وقایه، قهستان، تاتارخانیة، شرح مختصر الطحاوی، شرح المصلى، الغرر، مجمع الفتاوى، شرح مجمع البحرین، الطحاوي في العمدة، اشباه، ولاء الدرر، الهداية، البزازية، العمادية، جامع الرموز و ... گردآوری شده است. در آغاز نسخه از دو نام علی افندی فتاواسی و نقولات علی افندی نام برده شده است؛ به احتمال زیاد مراد شیخ الاسلام علاءالدین علی افندی مذکور بوده باشد. به هر تقدیر انتساب آن به علی افندی محل تأمل است و در صورت دسترسی به متن نسخ دیگر باید تحقیق بیشتری روی این فتاوی و نسبت آن صورت گیرد. باید افزود که اگر این نسبت صحیح بوده باشد، نسخه‌هایی از فتاوی علی افندی (به عربی و ترکی) در کتابخانه قیون اوغلی (ضمن موزه عزت قیون اوغلی) در قونیه- ترکیه، کتابخانه ی اوقات موصل و دارالکتب قطر موجود است و بنا به نوشته علیرضا قره بلوط در سال‌های 1245، 1258، 1266، 1272، 1278، 1283، 1289، 1305، 1312، 1322، 1324ق در دو جلد و یک بار نیز بدون تاریخ در استانبول به چاپ رسیده است. ناگفته نماند که در ضمن تألیفات وی از کتابی با عنوان «المختارات للفتوى» دیده می‌شود که با توجه محتوی و موضوع اثر مورد بحث، ممکن است که با آن متحد بوده باشد. از مختارات الفتاوی نسخه‌ای در کتابخانه اسلامی در یافا- فلسطین اشغالی به شماره «62» نگهداری می‌گردد. (حسین متقی)