الفائق فی اللفظ الرائق

● الفائق فی اللفظ الرائق / حدیث / عربی al-fā’iq fī-l lafẓ-ir rā’iq تنیسی، عبدالمحسن بن عثمان، tennīsī, ‘abd-ol-mohsen ebn-e o‘smān ده هزار کلمه از کلمات پیامبر اکرم (ص) را در ابواب و فصول متعدد گرد آورده است، و برای سهولت حفظ متعلمان، اسانید روایات را حذف کرده است و احادیث را به ترتیب حروف الفبایی نخستین کلمه هر حدیث آورده و برای هر حرفی بابی قرار داده و هر باب شامل چند فصل است. در این کتاب «لا» یکی از حروف دانسته شده و با مستقلی دارد. مؤلف در مقدمه درباره روش کار خود می‌نویسد: «جمعت فی کتابی هذا من الألفاظ النبوية و الآثار المروية عشرة آلاف كلمة شرعية كل كلمة منهن قائمة البناء وافية المعنى ناطقة بالكلمة الحسنى كما أمرالله به و نبیه فقال ادع الى سبیل ربک بالحكمة و الموعظة الحسنة و ذلك مما قد سمعته من الآداب و الحكم و معجز البلاغة فی منابع الكلم و الرضايا الحميدة و الأمثال و الأخبار عما كان و يكون و الانذار لذوى العقل ... و حذفت منها الأسانيد اختصاراً من التطويل و التقييد و رتبتها ... مجانسة الفنون أبواباً مبوبة و فصولاً مرتبة و ألفاظاً متقاربة يتعلق كل شيء منها بشكله و يشتبه كل فصل منها بفصله يتنوع الفصول على ما يوافق اول كلمة منها من حروف المعجم ليتيسر علمها على العالم و المتعلم و يقرب تناولها على الآخذ لها و يسهل حفظ أفرادها و حملها و ختمت ما في كل حرفمنها على نسقه بأدعية دعا بها الرسول صل الله عليه و آله و سلم و خص الأمة علها و ندبهم ترغيباً اليها ... و كان الذي دعاني الى ذكل و جمعه و تضمينه هذا الكتاب و وضعه ما ألفيت عليه أكثر اهل هذا الزمان من الزهد فی ذلك ... و سميت كتابی هذا بكتاب الفايق فی اللفظ الرایق اذ كان يفوق ما هو فی معناه من الكتب الموضوعة و كلام سيدنا الرسول صلى الله عليه و سلم يروق كل الألفاظ المسموعة و رتبته على الصفة المذكورة كالفهرسة این التمس فيه الخبر وجده و سهلاً فی الحفظ على المتعلم متی اثر حفظه ...». چند نسخه از این کتاب شناخته شده است، از جمله: 1. کتابخانه چستربیتی، کتاب در 750ق، نسخه مورد بحث؛ 2. کتابخانه ندوة العلماء لكهنو، کتابت در 747ق، به خط سلیمان بن محمد حارثی، شماره 158 حدیث؛ 3. کتابخانه اوقاف موصل، به خط ملا محمد حافظ، در 1224ق، شماره 9/8 مجامیع خزانه دکتر داود جلبی؛ 4. کتابخانه دانشگاه لیدن، شماره 308، کتابت در 1029. [ذیل بروکلمان: 931/2؛ الفهرس الشامل، حدیث النبوی و علومه: 1141/2؛ فهرست آربری: 106/1]