غیاثیه

● غیاثیه = غنیة الانام = من لایحضره التقویم = شرح الملخص / هیئت / فارسی qīyāsīye = qonyat-ol anām = man lā-yahzar-o-h-ot taqvīm = š.-ol molaxxas قاضی والشتانی، محمود بن محمد، ق9قمری qāzī vāleštānī, mahmūd ebn-e mohammad (- 15c) وابسته به: الملخص فی الهیئة = شرح چغمینی؛ چغمینی، محمود بن محمد (-745) اهداء به: غیاث الدین سید احمد هروی ترجمه و شرحی است بر کتاب «ملخص» چغمینی، در یک «مقدمه» و دو «مقاله»: مقدمه در بیان چیزهایی که پیش از شروع در مقاصد بدان احتیاج است در دو فصل؛ مقاله 1. هیئت اجرام علو و آنچه بدان تعلق دارد از اوضاع بعضی نسبت با بعضی و غیر آن در پنج باب؛ مقاله 2. هیئات زمین و قسمت آن به عامر و غامر و آنچه لازم او باشد به‌حسب اختلاف اوضاع علویات، در سه باب. (فاضل) آغاز: بسمله، سپاس نامعدود و ستایش نامحدود حضرت آفریدگاری راست که تدویر دوایر افلاک ... چنین گوید محرر این رساله و مقرر این مقاله ... که مدت مدید بود که بعضی از دوستان التماس مینمودند که مختصری را که موسوم بملخص هیئه منسوب است بامام عادل عالم ملک الأفاضل فی عضره ... شرف الملة و الدین محمود بن عمر الچغمینی ... از لغت تازی بعبارت فارسی ترجمه میباید کرد و در این باب مبالغه می‌نمودند و این ضعیف بسبب قلت بضاعت و عدم تمدن در صناعت ... امتناع می‌نمود و استعفا می‌کرد؛ اما چون رغبت ایشان صادق بود روز بروز الحاح در طلب زیاد می‌شد ... بنابر حسب ایشان این مختصر را بزبان فارسی ترجمه کرد؛ اما از برای تفهیم مبتدی بمقدمات چندی دیگر محتاج بود ... و این ترجمه چنان که اصل او است مشتمل است بر مقدمه و دو مقاله؛ در تمهید چیزهایی که پیش از شروع در مقاصد ... انجام: ایام سال قمری اصطلاحی سیصد و پنجاه و چهار روز و خمس و سدس روزی و این سال حقیقی کمتر است بده روز و بیست ساعت نیم. این است آنچه خواستیم در این رساله ذکر کنیم و الحمدلله الذی هدانا لهذا و ما کنا نهتدی لولا أن هدانا و صلواته و تحیاته علی سیدنا محمد و آله الطیبین الطاهرین. [دنا 817/7؛ فهرستواره منزوی 2859/4]