الغصون اليانعة فى محاسن شعراء المائة السابعة

● الغصون اليانعة فى محاسن شعراء المائة السابعة / تراجم / عربی al-ġuṣūn-ul yāni‘a fī maḥāsin-i šu‘arā’-il mi’at-is sābi‘a ابن سعید مغربی، علی بن موسی، 610 - 675 ؟ قمری ebn-e sa‘īd-e maqrebī, ‘alī ebn-e mūsā (1214 - 1277) الغصون الیانعة جزء هشتم از اثر بزرگی است جامع طبقات شعرا با نام «الحلة السيراء» در این جزء ترجمه 26 تن از ادبای قرن هفتم از مشرق و مغرب آمده است. از این اثر در مآخذ گذشته یادی نشده و نسخه خطی آن در اسکوریال هم فاقد نام مؤلف است. ابراهیم ابیاری، که این اثر را در 1945م در قاهره به چاپ رسانده است، به دلیل لحن محتوای بسیاری از تراجم مندرج در آن، شیوه بیان مطالب و اشاره ابن رشید به کتابی از ابن سعید با عنوان الحلة السيراء، مؤلف الغصون را ابن سعید دانسته است و در فهرست اسکوریال نیز این کتاب به ابن سعید منسوب شده است. کتاب دیگری در تذکره شعرای قرن هفتم به ابن سعید نسبت داده شده، به نام «الغرة الطالعة فی فضلاء (شعراء) المائة السابعة». نسخه‌ای از آن کتاب در کتابخانه اسکوریال (به شماره 1/577) موجود است. ابیاری با توضیحاتی غرض و مبنای «الغصون» را با «الغرة» یکی می‌داند. مؤلف، کتاب حاضر را به سه قسمت تقسیم کرده است: 1. فی تراجم الذين لم يوقف منهم على ذلك؛ 3. فيمن استقر العلم على حياته عند انتهاء هذا التصنيف، و ذلك فی سنة 657. تنها نسخه شناخته شده از کتاب، فقط بخشی از قسم اول آن را دربردارد. در بخش موجود از کتاب شرح حال 26 تن از شاعرانی که در بین سالهای 601 تا 605 وفات یافته اند، به چشم می‌خورد. الغصون شامل اجزاء متعددی بوده، که به دلیل نقص نسخه تعداد دقیق اجزای آن دانسته نیست. در بخش موجود وفات یافته‌های سال‌های 601 و 602 جزء اول کتاب را تشکیل می‌دهد و جزء دوم از سال 603ق شروع می‌شود و در نسخه تا سال 605ق موجود است و مشخص نیست که مؤلف تا چه سالی را نگاشته است. آیا شاعران درگذشته تا سال تألیف کتاب (یعنی سال 657ق) را آورده یا این که کتاب را تا سال 605 رسانده و تألیف آن را رها کرده است؟ اسامی مترجمین در این کتاب از این قرار است: 1. شمیم الحلی، 2. العبدوسی، 3. ابن مجاور، 4. ابن نفادة، 5. تلمسانی، 6. ابن جرج، 7. ابن الیاسمین، 8 ابن مسعود، 9. تلعفری، 10. ابن عطاء الله، 11. ابن مواهب، 12. الکفر عزی، 13. ابن دهن الحصی، 14. الماکسینی، 15. ابن نوفل، 16. عبدالمنعم الاسکندرانی، 17. السلمی، 18. الکوارثی، 19. الغسانی، 20. البغیدیدی، 21. ابن الساعاتی، 22. أبوالربيع، 23. المارتلی، 24. ابن خروف، 25. ابن منجا، 26. ابن أبی حفص. به نظر ابیاری برگ‌های نسخه موجود نامرتب بوده و او در تصحیح و تحقیق خود، کتاب را این چنین مرتب کرده است: القسم الأول: فی تراجم الذين تحققت سنو وفاتهم: جزء 1. تراجم سنة إحدى و ستمائة: ثمان: المشارقة: الف - من العراق: 1) الأديب الشاعر المتصوف شمیم الحلی، 2) الشاعر البارع المحسن العبدوسی الواسطی، ب- من الشام: 1) الوزير الجواد المجید نجم الدین بن مجاور الدمشقی، 2) الرئيس الشاعر المتقدم شمس الدین بن نفادة الدمشقی، المغاربة: الف - من المغرب الأقصى: 1) قاضی الجماعة الأديب المتقن أبوعبدالله بن مروان التلمسانی، ب- من الأندلس: 1) الفيلسوف الأديب الشاعر النبيل أبوجعفر الذهبي البلنسي، 2) الكاتب الشاعر المتقن أبومحمد بن الياسمين الاشبيلي، 3) الفقيه المدرس الشاعر الظريف أبوالحسن هذيل الاشبیلی؛ جزء 2. تراجم سنة ثلاث و ستمائة: تسع: المشارقة: الف - من العراق: 1) اسماعيل بن مواهب الحظیری، 2) جعفر بن هبة الله الكفرعزى، 3) الحسن بن هبة الله بن دهن الحصى، 4) ابوالحرم مکی بن زیان الماکسینی، 5) أبالمحاسن الحسن بن نوفل الحلبی، ب- من مصر: 1) أبوالفضل عبدالمنعم بن عبدالعزيز الاسكندرانی، المغاربة: الف - من المغرب الأقصى: 1) أبوحفص عمر بن عبدالله بن عمر السلمی القاضی، 2) أبوالعباس أحمد بن عبدالسلام الكوارثي، ب- و من الأندلس: 1) عبدالمنعم بن مظفر الغسانی، تراجم سنة أربع و ستمائة: ست: المشارقة: من العراق: 1) الجمال البغیدیدی حسین بن أحمد، 2) أبومحمد جعفر بن محمد الکفرعزى، من الشام: 1) البهاء بن الساعاتی الدمشقى أبوالحسن على بن محمد بن رستم، المغاربة: المغرب الأقصى: 1) أبوالربيع سليمان بن عبدالله بن المؤمن، و من الأندلس: 1) أبوعمران موسى بن عمران المارتلی، 2) أبوالحسن علی بن محمد بن خروف القرطبي. تراجم سنة خمس و ستمائة: اثنتان: 1) أسعد بن منجا الدمشقى، 2) السيد أبوالحسن على. چاپ: قاهرة، دار المعارف، 1955م، 155ص، نشره ابراهیم الابیاری [دائرة المعارف بزرگ اسلامی: 685/3-692؛ مقدمه ابراهیم ابیاری بر «الغصون اليانعة في محاسن شعراء المائة السابعة»؛ مقدمه ابراهیم ابیاری بر «اختصار القدح المعلى في التاريخ المحلی» این نسخه از انجام ناتمام است]