غزلان الهند

● غزلان الهند / بلاغت / فارسی qazalān-ol hend آزاد بلگرامی، میر غلامعلی بن نوح، 1116-1200 قمری āzād-e belegrāmī, mīr qolām-‘alī ebn-e nūh (1705-1786) تاریخ تألیف: 1178ق وی نخست در سال 1177ق کتابی به عربی نوشت به نام «سبحه المرجان» در چهار مقصد که فهرست آن (بنا بنوشته دیباچه این ترجمه) این است: مقصد 1. ذکر هندوستان بهشت نشان از کتب تفسیر و حدیث؛ 2. احوال علماء هند ـ آنان که صاحب آثارند؛ 3. بعضی از صنایع بدیع هندی و مکمل علم بدیع عربی با صنایع بدیع هندی؛ 4. فن نایکاهید که ماهیتش به جای خود بیان شود. سپس، به درخواست دو تن از دوستان نزدیکش میر عبدالقادر اورنگ آبادی متخلص به مهربان و صدیق لاله لچهی متخلص به شفیق، در 1178ق دو مقصد اخیر این رساله را به فارسی ترجمه کرد و «غزلان الهند» نام نهاد. این ترجمه دارای یک «مقدمه» و دو «مقاله» است: مقاله 1. بیان صنایع بدیعی در چهار «فصل»: 1) تعریس صنایع هندی، 2) صنایع مخترعه مؤلف (از قبیل تفأل، وفاق، نذر، الغضب، کلام الروح، الخارق و جز اینها)، 3) در نسخه ما موجود نیست، 4) در بیان سه صفت قدیم (دارای سه عنوان الزهرة، البینات و دائرة التاریخ)؛ مقاله 2. بیان نایکاهید، شامل چهار «فصل»: 1) بیان معشوقات مستخرجه هندیان (در این فصل زنان به شش قسمت تقسیم شده و در هر تقسیم دارای اقسامی از قبیل صالحه، طالحه، مستنکره، مختفیه، غافله و نظائر آنهاست)، 2) بیان اقسام معشوقات مستخرجه مؤلف، 3) اقسام عشاق برآورده هندیان، 4) ذکر عشاق، برآورده مؤلف. مؤلف از اشعار خود و شاعران بسیار به گواه آورده مانند: خواجه کلام اندجانی عشرتی صفاهانی، اثر شیرازی، حرف اصفهانی، حیاتی گیلانی، حلمی اردبیلی، قضای نوری اصفهانی، تقیا اصفهانی، رشکی همدانی، آقا بانی نهاوندی، قزلباش خان امید همدانی، برهمن گرجی، عنایة الله سبزواری، قیلان بیک، کم گو کشمیری، آصفی لولی، شکیبی صفاهانی، غنی کشمیری، سهیلی، عظمه الله بیخبر بلگرامی عبداللطیف خان تنها، میرزا ابراهیم همدانی، مقیما تهرانی، باقیا کاشانی، جانی مقلد بخاری، دوستاق کرجی، شکری همدانی، شبیری لاهوری، رفیعی کاشی، میر زکی الدین رازی، وجدان شهرندی، شفیق اورنگ آبادی، کاظم لولی، ملا حیدر کلوج، حاج اسماعیل قزوینی، میرزا شرفخان قزوینی، فضلی حر دوبانی میرزا شرفجهان (یا) شرفخان قزوینی، افسری کرمنی و فاهروی، میرزا باقر وزیر فرحی، حکیم شفای صفاهانی، غافلا طالقانی، آفرین لاهوری، باقیاتانی، علی قلی خان، سلطان، حسن شهری، شعله اردستانی، سید صلابت خان، سید ملکی تویسرکانی، ایمای اصفهانی، شیخ عبدالسلام پیامی، ذوقی فتونی یزدی، طوقی تبریزی، میرزا حسابی نظیری، غنیمت کنجاهی، صانع بلگرامی، بینش کشمیری، واقف تبالوی، زکی همدانی، نواب ناصر جنگ، شهید، میر صیدی طهرانی، امیر نجف بلگرامی، فطرت قمی، مطلع مترانی، شبیری سخاوندی، موسی رضا همدانی، شرف مازندرانی، دانش مشهدی، شیخ علینقی کمره ای، فتحی اردستانی، میر شمس الدین فقیر دهلوی، نسیم یزدجردی، سید صلابتخان، آرزوی اکبر آبادی، عرشی یزدی، کوکب ماوراء النهری، محمد عارف بلگرامی، حالتی ترکمان قزوینی، غیری فیروزآبادی، آذری اسفراینی، نسبتی تانسری، حلمی اردبیلی، ادهم ترکمان بیتاب کراتی، جلال اسیر، امیر نظام شیرازی، ذکاء بلگرامی، امیر خان انجام، تابع قمی، وحید قزوینی، امیناء نجفی، افضل آله آبادی، میر افضل ثابت، حکیم الهی قمی، کرمی کاشی، شیخ سعد مسیحی عاقل شاه جهانابادی. در دیگر بخش ها نیز از اشعار شاعران معروف و غیر معروف و نیز از سروده های خود به گواه آورده است. مؤلف در پایان کتاب (ذیل فصل 4 از مقاله 2) سرگذشت خود را به اجمال یاد کرده و به طور خلاصه آن این است در یک شنبه 25 صفر 1110ق [که این تاریخ با آنچه تراجم نوشته اند مغایر است] در محله میدانپوره واقع در بلگرام تابع صوبه «اوده» از سرزمین یورپ متولد شده و نسبتش به عیسی بن زید بن علی بن الحسین (ع) ملقب به «موتم الاشبال» می رسد و دایی او سید محمد میربخش و وقایع نگار پادشاه دهلی بود، و نزد این چند تن درس خوانده است: میر طفیل محمد، میر عبدالجلیل (استاد لغت و حدیث و سیر نبوی و فنون ادب)، میر سید محمد فرزند میر عبدالجلیل (عروض و قوافی)، شیخ محمد حیات (که در مدینه صحیح بخاری تدریس می کرده)، شیخ عبدالوهاب طنطاوی (که در مکه علم حدیث از او فراگرفته). وی دست ارادت به میر سید لطف الله بلگرامی داده به شاه جهان آباد اکبر آباد، اله آباد و دکن و سیوستان و حجاز سفر کرده و در اواخر زندگی خویش (سن 63 سالگی) که این کتاب می نوشتند در اورنگ آباد اقامت داشته است. آغاز: (بسمله) سر آمد محسنات کلام ستایش صانعی که خلوت کده تنزیه را وجود او نواخت. و نگارخانه تشبیه را نزول او مزین ساخت و بدیعترین صنایع اقلام درود بر مرسلی که بیان کامل عیار را با نسخه بر سنجید و شعر بلند برکشید ... اما بعد التماس فقیر آزاد حسین واسطی بلگرامی شنیدنی است و گوهر چندی که بر یاران عرض میکند خریدنی که این خادم آستان سخن؛ انجام: در دار الامن اورنگ آباد گوشه گیرم و از خاک آستان فقر سرمه کش دیده ضمیر عمر تنک مایه بشصت و سه کشیده و آفتاب زندگی بلب بام رسیده حقتعالی خاتمه بخیر گرداند و پروانه بی بال پر را بشعله دیدار رساند.