غرایب الاسرار

● غرایب الاسرار = غرائب الاسرار / جغرافیا / فارسی qarāyeb-ol asrār = qarāʼeb-ol asrār خواند میر، غیاث الدین بن همام الدین، 880-942قمری xānd mīr, qīyās-od-dīn ebn-e hammām-od-dīn (1476 - 1536) اهدا به: معین السلطنه ابوالنصر سلطان بدیع الزمان میرزا از خواند میر بلخی (الذریعه 9: 307) که در آن هنگامی که از میهن خود هرات به قندهار و دربار پادشاه رفته بود به نام معین السلطنه ابوالنصر سلطان بدیع الزمان میرزا ساخته و «غرایب بلاد و بحار و انهار و جزایر و جبال و عیون و آبار و عجایب اشکال و اطوار بعضی از آدمیان و جنیان و وحوش و طیور جهان» را در آن آورده و به این نام نامیده است که نامش در دیباچه یاد شده است. این جز اختتام حبیب السیر است. (دانش پژوه) نخستین عنوان: «ذکر بدایع غرایب ربع مسکون و عجایب وقایع جهان بوقلمون» است. سپس سربندهای «اقلیم الاول، اقلیم الثانی ...». برای نشانی: ذکر بدایع غرایب ربع مسکون و عجایب وقایع جهان بوقلمون. واقفان حقایق کارخانه آفرینش و عارفان دقایق صحایف دانش و بینش بر این معنی اتفاق دارند که نصفی از کره زمین در بحر اعظم؛ الاقلیم الاول. به زحل منسوب است و عامه اهل این اقلیم اسود اللون باشند. و ابتدای این اقلیم از جهت مشرق و شمال ... الاقلیم الثالث. صاحب این اقلیم سیوم از حد مشرق از بلاد چین بود و بر جنوبی بلاد یأجوج و مأجوج و تمامی بلدان هندوستان ... ذکر بعضی از بحار و انهار که قطره ای است از لجه قدرت حضرت پروردگار جل. بر ضمایر سیاحان بحار اخبار و هیجان آب و مد و جزر و زیادت و نقصان. آغاز: غرایب اسرار عالم آمال و امانی و عجایب اطوار خط اقبال و کامرانی شمه ای از آثار قدرت آفریدگاری است ... اما بعد نموده می‌شود که درین اوقات واوان که به حسب مقتضیات دوران بنده فقیر و ذره حقیر خاندان امیر ... از وطن مألوف و مسکن معروف یعنی دار السلطنت هراة ... سلوک طریق مسافرت اختیار نموده و به صوب بلده فاخره قنده هار ... منازل و مراحل پیموده به آستان سلطنت آشیان عالی مکانی رسیده که آفتاب طلعت همایونش ... [یعنی] معین السلطنه ذوالخلافه ابوالمظفر سلطان بدیع الزمان میرزا ... این هوس در سر و این آرزو به خاطر انور پیدا شد که به وسیله رساله‌ای خود را ذره‌وار منظور نظر خورشید آثار خسرو عالی تبار گرداند و بعد از تأمل و اندیشه طبع فکرت پیشه این اوراق را که مبنی است از غرایب بلاد و بحار و انهار و جزایر و جبال و ابار و عیون و مبتنی است بر بیان عجایب اشکال و اطوار بعضی آدمیان و جنیان و طیور و وحوش جهان بوقلمون در حیز تحریر کشید و تا اسم مطابق مسمی باشد موسوم به غرائب الاسرار گردانید ... واقفان حقایق کارخانه آفرینش و عارفان دقایق صحایف دانش و بینش برین معنی اتفاق دارند که نصفی از کره زمین در بحر اعظم ... [الذریعه 30/16 «غرایب الاسرار»؛ مشترک پاکستان 12/10 «خاتمه روضة الصفا»، همانجا 1277/11 «غرایب الاسرار»؛ فهرستواره منزوی 238/1 «غرایب الاسرار»]