عيون الحساب

● عيون الحساب / ریاضیات / عربی ‘uyūn-ul ḥisāb یزدی، محمد باقر بن زین العابدین، ق 11 قمری yazdī, moḥammad bāqer ebn-e zayn-ol-‘ābedīn (- 17c) یک دوره علم حساب قدیم است شامل یک «مقدمه» و هفت «باب»: مقدمه در تعریف حساب و عدد؛ باب 1. حساب صحیح که شامل چهار عمل اصلی می‌باشد؛ باب 2. حساب کسرها مشتمل بر یک مقدمه و سیزده مطلب؛ باب 3. حساب اهل تنجیم بر پایه 60 بجای 10 و تبدیل آنها به یکدیگر دارای دو مقدمه و شش مطلب؛ باب 4. مساحت، در یک مقدمه و شش مطلب؛ باب 5. استخراج مجهولات از طریق تناسب؛ باب 6. استخراج مجهولات از طریق دیگر؛ باب 7. جبر و مقابله دارای مقدمه و شش مطلب. در آخر هم حل المسائل دارد که 148 مسأله را حل نموده است. استاد عبدالحسین حائری می‌گوید: «این کتاب به سال 1047ق تألیف شده» و مرحوم آقا بزرگ در الروضة النضرة گوید: «مؤلف، قبل از سال 1056ق درگذشته است». آغاز: بسمله و به نستعین، الحمدلله علی ما ... من ضروب نعمته المتضاعفة و منحنا من لطائف قسمته المترادفة انجام کتاب: الى ان يوضع السود فتضع البيض في النقطة الباقية وليكن هذا آخر ما اردنا ايراده في الرسالة والصلوة على خاتم الرساله. [دنا 731733/7 (63 نسخه)؛ گاهنامه 1311 ص 168؛ تاریخ ریاضی دکتر مصاحب ص 151، 160، 274؛ الذریعة 178/15 و 378/15-379؛ کشف الظنون 133/2؛ علم الفلک فی العراق عزاوی (مجله علمی دمشق) 403/29] شرح و حواشی: 1- ذیل عیون الحساب؛ یزدی، محمد باقر بن زین العابدین (-11) 2- عیون الحساب (ترجمه)؛ حسینی خاتون آبادی، محمد باقر بن اسماعیل (1070-1127)