عین العلم و زین الحلم

● عین العلم و زین الحلم / اخلاق / عربی 'ayn-ul 'ilm wa zayn-ul ḥilm بلخی، محمد بن عثمان، - 830 قمری balxī, mohammad ebn-e 'osmān (- 1427) وابسته به: احیاء علوم الدین = احیاء العلوم؛ غزالی، محمد بن محمد (450-505) شامل یک «مقدمه» در علم و بیست «باب» و یک «خاتمه»: 1. الورد؛ 2. الانفاق و القناعة؛ 3. الصوم و کسر الشهوة؛ 4. السفر و الحج و الغزو؛ 5. التزویج و التخلی للعبادة؛ 6. الکسب و الورع؛ 7. الاتباع فی المعیشة؛ 8 الصحبة؛ 9. الصمت و آفات اللسان؛ 10. الاناة و الحلم و العفو و النصيحة؛ 11. العزلة و الخمولة؛ 12. التواضع و ذکر المنة؛ 13. اخلاص النية و الصدق؛ 14. التفویض و قصر الامل؛ 15. نفی الخواطر و الرياضة؛ 16. التوبة و المرابطة و التقوی؛ 17. الصبر و الرضا و الشکر؛ 18. الخوف و الرجاء؛ 19. الفقر و الزهد؛ 20. التوحید و التوکل و الیقین؛ خاتمه- در محبت و سلوک. در کشف الظنون (1182/2) می‌گوید که مؤلف یکی از فضلای هند می‌باشد، چنانچه ابن حجر در مقدمه‌اش می‌گوید و بعضی عقیده دارند که از علمای بلخ می‌باشد و گروهی معتقدند که مؤلف محمد بن عثمان بن عمر بلخی حنفی است مصنف «الوافی فی علم النحو». چند شرح فارسی از این کتاب در دست است (مشترک پاکستان 2391/1-2392؛ نسخه‌های منزوی 1239/2و 1574). آغاز: یا رب یا رباه باسمک أبتدء و بک أقتدی و بنور قدسک أهتدی، الله الله الأم تمد إلى زهرة الحيوة الدنيا عينيك ... و اسمه المطابق للمسمى عين العلم و اساسه الکتاب و السنة و شیم الصحابة ... خطر ببالی تصفح تلک العلوم و اسرارها و تتبع سیر الرجال و آثارها ... و بالغت فی جمعها و تهذیبها و استقصيت فی ضبطها و ترتیبها و اتحفت به الفرع العلی من الاصل العلوی و الغصن السنى من الشجر الحسینی ارفع السرا عماداً و هو من بنی عدیان و سمی جده خلیل الرحمان رکن الدین ... فحصل بحسن لطف رحمانی ... کتاب حجمه عندی صغیر ... و باعلى ظنی عزیز یعنی عماداه ... و اساسه الکتاب و السن و شیم الصحابه معری عما حدث من وضع غیر مشروع المقدمه فی العلم ... العلم علمان علم المکاشفه انجام: و نعوذ بک من علم لاینفع و قلب لاتخشع و نفس لاتشبع و دعاء لاتسمع و آخر دعوانا ان الحمدلله رب العالمین ... یا ارحم الراحمین چاپ: قازان، 128ص، 1856م؛ استانه، چاپ سنگی، با شرح از ملا علی قاری [دنا 709/7 - 710 (13 نسخه)؛ ایضاح المکنون 132/4 و ج 2-141؛ با عنوان: عین العلم وزبدة الفهم؛ کشف الظنون 1182/2؛ معجم المؤلفين 284/10؛ معجم المطبوعات العربية 586/1؛ فهرست كتب العربيه دارالکتب قاهره سال 1924ج 1 تصوف و اخلاق دینی: 324 و 333] شرح و حواشی: 1- فهم المعلوم فی شرح عين العلم و زين الحلم = شرح عين العلم و زين الحلم؛ قاری هروی، علی بن سلطان محمد (-1014)