عويص المسائل

● عويص المسائل = مسائل الثلاثين = اسألة اللوكرى و اجوبته / منطق، فلسفه / عربی ‘awīṣ-ul masā’il = masā’il-uṯ ṯalātīn = as’alat-ul lawkarī wa ajwebat-u-h لوکری، فضل بن محمد، - 464 قمری lawkarī, fazl ebn-e mohammad (- 1072) مجموعه سی پرسش از مطالب دشوار، در علوم نظری است، بدین ترتیب: علم منطق: 9 سؤال؛ طبیعیات 11 سؤال؛ ریاضیات 7 سؤال؛ الهیات 3 سؤال. مؤلف، این رساله را به یکی از استادان خود که نام او برده نشده، تقدیم نموده و می گوید: «بیشتر این مسایل، از من سؤال شده و من به اندازه دانش خود پاسخ گفته‌ام؛ یا صورت گفتگوهایی است که بین من و بین افاضل زمان خود که به دیدارشان رسیده‌ام انجام شده و من نتیجه پرسش و پاسخ را، بدون ذکر صورت محاوره و بدون نام سؤال‌کننده آورده‌ام. نام مؤلف در کتاب‌های تراجم، بیشتر «ابوالعباس لوکری» بدون ذکر نام اصلی و گاه همراه با نام اصلی «فضل بن محمد» آمده؛ لکن در نسخه حاضر که به خط علامه محقق «جلال الدین دوانی» می‌باشد، «ابوالعباس، احمد بن محمد اللوکری» نگاشته شده است، به هر حال، مشهورترین نام وی، «ابوالعباس لوکری» است و گویا شاگرد «بهمنیار» بوده است. نام این رساله که بی‌شک از آثار برگزیده علمی به حساب می‌آید، در فهرست آثار «لوکری» نیامده و در هیچ یک از فهرست‌های موجود کتابخانه‌های داخل و خارج کشور، وجود ندارد؛ لیکن نشانه‌هایی، انتساب این رساله را به «لوکری» تقویت می‌کند: 1. کتابت نسخه و اسناد آن به «لوکری» به دستخط «محقق دوانی» که از اصحاب نظر بوده و قول او در این مقوله، نزد علماء فن، مورد قبول است؛ 2. مشابهت در سیاق عبارات، با سایر آثار او، از جمله خطبه این رساله با خطبه کتاب «بیان الحق بضمان الصدق»، خطبه کتاب بیان الحق چنین آغاز می‌شود: «عونک یا لطیف. الحمدلله واهب الصور للمواد و جاعل السبب و الاستعداد، مفیض الجود و مفید الوجود لکل موجود، مبدع العقل الفعال»؛ 3. مشابهت شکل بنیادی این رساله با قصیده اسرار الحکمة و شرح آن؛ چند بیت از قصیده معروفه «لوکری» به فارسی: «سؤال دادم چندی جواب باید کرد ×× اگر غوامض منطق تورا شدست آسان / قیاس راز چه معنی نهاده اند اشکال ×× به شکل و صورت او را چه نسبت است و نشان / از این سه شکل به اول چرا یکی مخصوص ×× به اولی زچه معنی گرفت وی عنوان / چو از مطالب در اول آنچه باید هست ×× چه حاجت است بدین دو زحجت و برهان / چرا نتیجه خسیس تر چیز است ×× ز کیف و کم، نه از اضطرار و از امکان»؛ اینک معادل نثر عربی این بخش از قصیده، از رساله حاضر: «ب لم جعل القياس اشكالاً و ما المشابهة بين الشكل و القياس؟ ج لم سمى الشكل الاول اولاً و الثالثة اكثر ضرورياً منه ؟ لم صارت النتيجة مشبهة با خس المقدمین». (سید محمود مرعشی) [بیان الحق بضمان الصدق: نسخه چاپی، 74؛ ریحانة الادب 139/ خدمته، مادحين كلامنا بذكر صفته، اقتداء بما قاله حسان بن ثابت رضى الله عنه ما ان مدحت محمد بمقالتی ×× لكن مدحت مقالتی بمحمد (صلی الله علیه و آله) خط: نستعلیق، کا: محمد بن اسعد دوانی، تا: 878ق؛ کاتب نسخه «محقق دوانی» نسب خود را تا خلیفه اول، آورده که به «عبدالرحمن بن ابی بکر» می‌رسد و با آنچه در کتاب مجالس المؤمنين نسبت او به «محمد بن ابی بکر» آمده، سازگار نمی‌آید، در پایان نسخه طی 4 برگ، مطالب گوناگون، از کاتب نسخه، «محقق دوانی» در موضوعات کلامی و فلسفی آمده است؛ 14گ (168-155)، 23 سطر، اندازه: 8/5×17سم [ف: 31 - 306]